Ali ibn Abu Tolib

+ Ali ibn Abu Tolib (taxminan 600 — 661, [[m:2386|Kufa]]) — islomning ilk davri arbobi, payğambar Muhammadning amakivaççasi va kuyovi, «xulafoi roşidin» deb ataluvçi dastlabki tört xalifaning oxirgisi (656–661). Özbek xalq…

+ ## Kelib çiqişi va yoşligi

+ ÖzME'ga köra, Ali Qurayş qabilasining Hoşim uruğidan bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, uning otasi Abu Tolib payğambar Muhammadning otasi Abdullohning tuğişgan akasi bölgan; Muhammad yetim qolgaç, bir neça yil amakisi xon…

+ ## Jangçi va sahoba

+ ÖzME'ga köra, Ali payğambarning barça harbiy yurişlarida qatnaşgan, jasur va sodiq jangçi, taqvodor inson va mohir notiq sifatida tanilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Badr jangida u bayroqdor bölgan, Uhud jangida esa ön ol…

+ ## Xalifaligi

+ 656-yil iyunida xalifa Usmon öldirilgaç, Ali xalifa deb e'lon qilingan. ÖzME'ga köra, sahobalardan Talha va Zubayr hamda payğambarning bevasi Oyşa tarafdorlari unga qarşi çiqqan. Rusça Vikipediyaga köra, 656-yil dekabrid…

+ Usmonning qarindoşi, Suriya noibi Muoviya ham Alini tan olmagan. 657-yilda Furot daryosi böyidagi Siffin degan joyda ikki qöşin örtasida jang bölgan. ÖzME'ga köra, Ali ustunlikka erişgan bölsa-da, raqibi bilan sulhga roz…

+ ## Vafoti

+ ÖzME'ga köra, 661-yil 19-yanvarda xorijiy Ibn Muljam masjiddan çiqayotgan Aliga hujum qilib, uni yaralagan, ikki kundan söng xalifa vafot etgan. Rusça Vikipediyaga köra, an'anaga muvofiq u Kufa yaqiniga dafn etilgan; key…

+ ## Islomdagi örni

+ Ali şaxsiga turli oqimlarning munosabati turliça. ÖzME'ga köra, xorijiylar unga keskin salbiy qaragan, ayrim şia firqalari esa uni haddan taşqari uluğlab yuborgan; ahli sunna esa uni mötadil baholaydi. Ali Qur'on tafsiri…

+ ÖzME qayd etişiça, Ali haqida köplab afsona va rivoyatlar töqilgan, Örta Osiyoda, jumladan Özbekistonda ham uning nomi bilan boğliq bir neça ziyoratgoh bor, ammo Ali hayoti davomida Örta Osiyo va Eronda bölmagan.