Amphipolis

Amphipolis (qadimgi yunonça: Ἀμφίπολις) — Makedoniyada, Strimon daryosi böyidagi qadimgi yunon şahri, keyinçalik Rim şahri. Uning nomi Yunonistonning şimolidagi Serres okrugida joylaşgan hozirgi Amfipoli munitsipalitetiga berilgan.

Miloddan avvalgi 5-asrda bu yerlar frakiyalik edon qabilasiga qaraşli bölgan. Afinaliklar Kimon boşçiligida Strimon daryosi quyilişidagi Eion qal'asini egallab, uni harbiy baza va savdo portiga aylantirdi. «Töqqiz yöl» deb ataluvçi joyda mustamlaka taşkil etişga birinçi uriniş miloddan avvalgi 465 yilda (rus manbasida — 460-yillarda) bölgan: 10 ming koloniston frakiyaliklar tomonidan qirib taşlangan (rus manbasiga köra, Drabeskdagi jangda mağlub etilgan). 437/436-yillarda (Hagnon boşçiligida) uriniş muvaffaqiyatli bölib, Amphipolis taşkil topdi. Şahar tez boyidi: u orqali Pangey konlarining oltin va kumuşi hamda kema qurilişi uçun yoğoç olib çiqilgan. Eion esa şaharning porti bölib qoldi.

Peloponnes uruşi paytida, miloddan avvalgi 424 yilda, şaharni spartalik Brasid egalladi. Fukidid yordamga yetib kelolmadi va surgun qilindi. Miloddan avvalgi 422 yildagi jangda Brasid ham, afinalik Kleon ham halok böldi. Brasid şaharning asosçisi sifatida hurmatlanib, har yili musobaqa va qurbonliklar ötkazilgan. Şahar mustaqil bölib qoldi.

Miloddan avvalgi 357 yilda şaharni Makedoniya şohi Filipp II bosib oldi; u yerda yangi tangaxona oçildi. Aleksandr Makedonskiy davrida Amphipolis muhim dengiz bazasi bölgan; Nearx, Androsfen va Laomedon şu yerdan çiqqan admirallar sifatida tilga olinadi. Aleksandrning rafiqasi Roksana va öğli Aleksandr IV miloddan avvalgi 311 yilda şu yerda öldirilgan. Miloddan avvalgi 168 yildagi Pidna jangidan söng şahar Rim tomonidan tuzilgan tört qismdan birining markazi böldi. «Havoriylar faoliyati»ga köra, Pavel Filippidan Salonikaga ketayotib şu yerdan ötgan.

Keç antik davrda 5–6-asrlarda bir neça bazilika qurilgan. 6-asr oxiridan boşlangan slavyan bosqinlari şaharning tanazzuliga olib keldi. Şahar, ehtimol, 8-asrda tark etilgan; aholi Eionga (Xrisopol nomi bilan qayta qurilgan) köçgan.

Şahar Strimon daryosining şarqiy qirğoğida, past toğ yonbağrida, daryo deltasi boşlanişidan oldingi ötiş joyida joylaşgan. Daryo toğ etagi böylab yoy hosil qilib, şaharni himoya qilgan. Şahar Makedoniya qirol yölida, keyinçalik Egnatiya yölining örtasida joylaşgan.

Qazişmalar şahar devorlari, gimnaziy, villalar, qabrlar va bazilikalarni oçib berdi. Topilmalar Amphipolis arxeologiya muzeyida (1995-yildan) namoyiş etiladi. Eng muhim yodgorlik — Amphipolis marmar şeri, Laomedonga nisbat beriladigan kenotaf; u 1937 yilda tiklangan. 2012-yildan Kasta tepaligidagi katta qabr qazib örganilmoqda.