Antratsit

Antratsit (yunonça anthrakites — «kömirsimon», «kömir turi») — eng kuçli metamorflaşgan, ya'ni çuqurlikda uzoq vaqt yuqori harorat va bosim ta'sirida özgargan qazilma kömir. ÖzME uni toşkömirlar guruhiga kiritadi. Rusça Vikipediyaga köra, antratsit — eng qadimiy va uglerodga eng boy kömir, toşkömirning eng yaxşi navi; uni toşkömir bilan grafit örtasidagi ötiş bosqiçi deb qaraş mumkin.12

Rusça Vikipediyaga köra, Yer qa'riga kömilgan torf kömirlaniş jarayonida avval qönğir kömirga, söngra toşkömirga va nihoyat antratsitga aylanadi. Antratsit konlari köpinça yer pöstining kuçli harakatlarini başdan keçirgan hududlarda — yirik toğ tizmalari etaklarida uçraydi. Inglizça Vikipediyaga köra, bunday qatlamlar odatda qattiq burmalangan çökindi jinslar orasida yotadi, oddiy toşkömir esa kam deformatsiyalangan, gorizontal qatlamlarda uçraydi.

ÖzME'ga köra, antratsit qora, yaltiroq, ba'zan kulrang yoki sarğiş tusda tovlanadi. Mineralogik şkala böyiça qattiqligi 2–2,5, organik massasining ziçligi 1500–1700 kg/m³. Organik massasi yonganda 33,9–34,8 MJ/kg issiqlik ajraladi. Namligi 1–3%, yonuvçi massasida 9% gaça uçuvçan moddalar, 97% gaça uglerod va 3% gaça vodorod bor. Inglizça Vikipediyaga köra, antratsit qiyin alangalanadi, ammo yonganda tutunsiz, qisqa havorang alanga beradi va kuçli issiqlik çiqaradi. Elektr tokini yaxşi ötkazadi.

ÖzME antratsitni dunyodagi kömir zaxiralarining 3% ini taşkil etadi deb körsatadi, inglizça va rusça Vikipediya esa bu uluşni taxminan 1% deb baholaydi. ÖzME Donbass (Ukraina), Kuzbass (Rossiya), AQŞ va Xitoyni asosiy qazib oliniş hududlari sifatida sanaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, eng yirik ma'lum konlar AQŞning Pensilvaniya ştatida joylaşgan, dunyo işlab çiqarişining asosiy qismi esa Xitoyga töğri keladi; 2023-yilda jahonda 573 million tonnaga yaqin antratsit qazib olingan.

Antratsit asosan yuqori sifatli yoqilği sifatida metallurgiyada va elektr energiyasi işlab çiqarişda işlatiladi. Elektr ötkazuvçanligi yuqori bölgani uçun undan elektrodlar ham tayyorlanadi.