Bayseitova Kulaş

Kulaş Jasinqizi Bayseitova (tuğilganda Gulbahrom) — qozoq opera xonandasi, lirik-koloraturali soprano egasi va drama aktrisasi. U 1912-yilda tuğilib, 1957-yilda vafot etgan.

Özbekça maqolada tuğilgan joyi Olmaota deb körsatilgan, tuğilgan sanasi 1912-yil 19-aprel (2-may). Rus va ingliz maqolalarida ham şu sana keltirilib, «boşqa manbalarga köra» 12-yanvar deyiladi. Rus maqolasiga köra, u Semipalatinsk viloyati Qarqaraly uyezdidagi Janaortalik ovulida (hozirgi Qaraganda viloyati Aktogay tumani) tuğilgan; ingliz maqolasida esa rasmiy ma'lumotlarga köra Vernıy (hozirgi Olmaota) şahrida tuğilgani ham qayd etilgan.

Ingliz maqolasiga köra, otasi Jasin etikdöz, onasi Zibajon kir yuvuvçi bölgan. Oilaning qiyin ahvoli tufayli qiz bolalar uyiga, söng internatga berilgan; Olmaotaga 12 yoşida keltirilgan. Özbekça maqolaga köra, u Toşkent davlat konservatoriyasida ta'lim olgan. Rus maqolasida esa 1925–1928-yillarda Olmaota pedagogika texnikumida öqigani, 1930-yilda Qozoq drama teatri studiyasiga kirgani aytilgan.

Qozoq drama teatrida (1930–1933/1934) avval kiçik, keyin boş rollarni öynadi. Musiqali teatrga ötiş yili manbalarda farq qiladi: özbekça maqolada 1934-yil, rus va ingliz maqolalarida 1933-yil. Özbekça maqolaga köra, 1937-yildan Qozoq opera va balet teatrida işlagan; rus va ingliz maqolalariga köra, u teatrda umrining oxirigaça çiqiş qilgan. Vokalni K. A. Dianti va V. A. Smislovskayadan örgangan.

U Kanabek Bayseitov (1905–1979) bilan turmuş qurgan; Kuralay (1938–1974), Karlygaş (1940–2023) va Karşiga (1942–1947) ismli uç qizi bölgan. Singlisining qizi Rauşanni asrab olgan.

Bayseitova «Ayman — Şolpan» musiqali komediyasida Ayman, «Şuga» musiqali dramasida Şuga rollarini ijro etdi. Brusilovskiyning «Qizjibek» operasidagi Jibek roli uni mumtoz opera san'ati çöqqilariga olib çiqqani aytiladi. U «Kizjibek», «Jalbir» (Xadiça), «Er Targin» (Akjunus), «Abay» (Ajar), «Birjon va Sora» (Sora) kabi asarlardagi partiyalarning birinçi ijroçisi bölgan. Qozoq opera sahnasida birinçi bölib mumtoz obrazlarni — «Yevgeniy Onegin»dagi Tatyana va «Madam Batterflyay»dagi Çio-Çio-San rollarini yaratgan. Rus maqolasida «Demon»dagi Tamara roli ham sanalgan.

U konsert xonandasi sifatida qozoq, rus, polyak, çex, arman xalq qöşiqlarini va rus, sovet hamda ğarbiy Yevropa bastakorlari asarlarini ijro etgan. Uruş yillarida frontda konsertlar bergan, 1944-yilda «Beş respublika konserti» filmida suratga tuşgan. Xonanda V. Barsova uning ovozi haqida yuqori fikr bildirgan.

Rus maqolasiga köra: Qozoğiston SSR xalq artisti unvoni (1934, «Xizmat körsatgan artist»), SSSR xalq artisti (1936), ikki marta 2-darajali Stalin mukofoti (1948, 1949), Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1936), Lenin ordeni (1945). 1938-yildan Qozoğiston SSR Oliy Kengaşi deputati bölgan, 1943-yildan VKP(b) a'zosi edi.

1957-yil iyunida Moskvadagi konsertdan söng mehmonxonaga qaytgan xonanda 6-iyun ertalab vafot etgan holda topilgan; şifokorlar miyaga qon quyilişini aniqlagan. U Olmaota Markaziy qabristoniga dafn etilgan.

Uning nomi bilan Olmaota, Taldiqörğon, Astana va boşqa şaharlardagi köçalar, Astana Opera teatri hamda Olmaotadagi musiqa maktabi atalgan. Qozoğiston SSR Davlat mukofoti va xonandalar tanlovi ham uning nomida ta'sis etilgan. Hayotiga bağişlab hujjatli va badiiy filmlar hamda 2013-yilda teleserial suratga olingan.