Beruniy "Hindiston'' asari
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
«Hindiston» (arabça: «Tahqiq ma li-l-Hind min maqula maqbula fi-l-aql av marzula») — Beruniyning Hindiston tarixi, dinlari va madaniyatiga bağişlangan asari. Kitob arab tilida yozilgan va 1030-yilda yakunlangan.
Yaratilişi
13Ingliz tilidagi Vikipediyaga köra, Beruniyning avvalgi zamondoşlari, jumladan Somoniylar vaziri Jayhoniy, Hindistonning ayrim jihatlarini tasvirlagan. Biroq Beruniy bunday asarlarni muallifLarning Hindiston haqidagi yuzaki bilimi va islomga zid deb topilgan jihatlarga nisbatan hukmronlik qiluvçi qaraşlari tufayli kamçilikli deb hisoblagan.
Beruniy ustozi Abu Nasr Mansur bilan hind matematikasiga oid ilk asarlarni örgangan. Ğaznaga kelgaç, hind kitoblari va qölyozmalarini töplay boşlagan. 1022-yilda Mahmud Ğaznaviyning şaxsiy munajjimi sifatida Hind vodiysiga olib kelingan, keyinçalik Sind va Panjobning ayrim joylarida mustaqil sayohat qilgan, sanskrit tilini örgangan. U ikki kitobni sanskritdan arabçaga, bir kitobni arabçadan sanskritga tarjima qilgan. 1024-yilda Ğaznaga qaytganda Hindistonga oid katta kutubxona töplagan edi.
Mazmuni
13Asar 80 bobdan iborat bölib, hind xalqlarining aniq fanlar, adabiyot, falsafa, geografiya, etnografiya, qonun va urf-odatlar, din, rivoyatlar, yozuv turlari kabi sohalarini qamrab oladi. Beruniy sanskritda yozilgan, bizgaça yetib kelmagan köplab manbalardan foydalangan.
Kitob Beruniy davrida mavjud bölgan adabiyotni tanqid qilişdan boşlanadi. Muallif hindlarning öz qaraşlarini ular bayon qilganidek keltirişni maqsad qilgan va ularga yunonlarning öxşaş qaraşlarini qiyoslagan. Asarda matematika va astronomiya, masofa va vaqtni ölçaş hamda geodeziya masalalari, ölçov tizimlari, yangi geografik ma'lumotlar yoritilgan. Beruniy hind dini e'tiqodlari, Vedalar va Patanjalining «Yoga sutra»siga ham töxtalgan, sutralardan parçalarni arabçaga tarjima qilib, öz izohini bergan. Oxirgi 17 bob marosimlar, jumladan, diniy tantanalar, dafn marosimlari, röza, ziyorat va bayramlarga bağişlangan.
Tarjima va naşrlari
13Asarning arabça matni 1887-yilda, inglizça tarjimasi 1888-yilda nemis olimi E. Zaxau tomonidan Londonda naşr etilgan. Ingliz tilidagi Vikipediyada kitob avval nemis, söng ingliz tiliga Eduard Zaxau tomonidan tarjima qilingani aytiladi. 1958-yilda arabça matn Haydarobodda çop etilgan. Rusça tarjima 1963-yilda Toşkentda Özbekiston SSR Fanlar akademiyasi naşrida (A. B. Xalidov, Yu. N. Zavadovskiy tarjimasi) bosilgan; 1995-yilda Moskvada qayta naşr etilgan. Özbekça tarjima 1965-yilda Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida çiqqan.
Ta'siri
13Asar Ğarb va Şarq olimlari tomonidan yuksak baholangan va hind madaniyati tarixini yoritişda muhim manba hisoblanadi. Annemari Şimmel uni din tarixi böyiça ilk obyektiv kitob deb ta'riflagan. Ingliz tilidagi Vikipediyada asar boşqa madaniyatni tahliliy va öz mezonlari asosida tuşunişga qaratilgan yangi uriniş sifatida tavsiflanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Beruniy "Hindiston'' asari // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1599 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APABeruniy "Hindiston'' asari. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1599
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1599
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q16127829wikidata.org · 3 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.