Beşbaliq

+ Beşbaliq, Beşbaliğ (qadimgi turkiyça — «beş şahar»; xitoyça Beyting — «Şimoliy qarorgoh») — Şarqiy Turkistondagi qadimiy şahar. ÖzME'ga köra, u milodiy 1-asrdan 14-asrning birinçi yarmigaça mavjud bölgan. Uning xarobalar…

+ ## Ilk tarixi

+ ÖzME'ga köra, xitoy manbalarida şahar milodiy 25–220-yillardagi Kiçik Xan sulolasi davrida mahalliy hokim qarorgohi sifatida qayd etilgan. 7-asrda u Szinman va Beyting nomlari bilan ma'lum bölgan, 658-yildan Xitoyning mu…

+ Inglizça va rusça Vikipediyaga köra, «Beşbaliq» nomi ilk bor Kultegin bitiktoşida, 713-yil voqealari bayonida uçraydi. ÖzME'ga köra, 714-yilda xitoy qöşini turkiy qabilalarning hujumini qaytargan, ammo şu asr oxirida tur…

+ ## Uyğurlar davri

+ Rusça Vikipediyaga köra, 840-yildan keyin Beşbaliq uyğur iduqutlari hukmronligiga ötgan va bir neça asr davomida yirik, rivojlangan şahar bölib qolgan. Inglizça Vikipediyaga köra, yenisey qirğizlari uyğur poytaxti Orduba…

+ ÖzME'ga köra, 982-yilda Sun sulolasi elçisi Van Yande Beşbaliq saroyida qabul qilingan. Elçining yozişiça, şaharda 637-yilda qurilgan budda ibodatxonasi bölgan, aholi boğdorçilik, misgarlik va zargarlik bilan şuğullangan…

+ ## Möğullar davri va inqirozi

+ 13-asr boşida Beşbaliq möğul bosqinçilari yölida uçragan dastlabki madaniy markazlardan biri bölgan. ÖzME'ga köra, bu paytda u Qoraxöja bilan birga uyğur davlatining markazi edi; inglizça Vikipediyaga köra, uyğurlar 1207…

+ Şaharning tanazzuli haqida manbalarda turliça ma'lumot bor. ÖzME uni Çiğatoy ulusidagi içki nizolar oqibatida vayron bölgan deb hisoblaydi. Inglizça Vikipediyaga köra, Çiğatoy xonligi bilan Yuan sulolasi örtasidagi uruşl…

+ ## Arxeologik tadqiqotlar

+ Rusça Vikipediyaga köra, şahar xarobalarini 20-asr boşida yapon ekspeditsiyasi va ingliz arxeologi Aurel Steyn, keyinroq xitoy arxeologlari örgangan. Taşqi devorning aylanasi 4596 m, içki devorniki 3003 m bölib, atrofiga…