Bö'd

+ Bö'd (arabça — «oraliq, masofa»; köpligi ab'od) — Örta va Yaqin Şarq musiqa nazariyasida bir vaqtda yoki ketma-ket yangragan ikki tovuş (nağma, parda) örtasidagi balandlik munosabati. ÖzME'ga köra, bu tuşunça Yevropa mus…

+ ## Nazariyaçilar asarlarida

+ ÖzME'ga köra, bö'dlar dastlab Forobiy asarlarida, keyinroq Ibn Sino, Ibn Zayla, Safiuddin Urmaviy, Zaynulobiddin, Abdurahmon Jomiy va boşqa olimlarning risolalarida matematik qoidalar asosida ta'riflangan. Forobiyning mu…

+ ## Tor bölaklari va sonli nisbatlar

+ Bö'dlar oçiq (butun) torga nisbatan torning ma'lum bir qismini çertiş orqali hosil qilinadi. Oçiq tordagi tovuş asosiy parda deb olinsa, ÖzME'ga köra quyidagi bö'dlar yuzaga keladi:

+ - torning yarmi (1/2) — zulkull (Yevropa atamasi bilan oktava); - uçdan ikki qismi (2/3) — zulxams (kvinta); - törtdan uç qismi (3/4) — zularba' (kvarta); - töqqizdan sakkiz qismi (8/9) — taniniy (katta sekunda); - 243/2…

+ Inglizça Vikipediyaga köra, intervallarni sonli nisbatlar bilan ifodalaş Yevropa nazariyasida ham qadimdan bor: oktava 2:1, sof kvinta 3:2, sof kvarta 4:3 nisbatga töğri keladi. Şu tariqa Şarq va Ğarb nazariyalari umumiy…

+ ## Soni va turlari

+ Nazariy jihatdan bö'dlar soni çeklanmagan bölsa-da, ÖzME'ga köra amaliy musiqada asosan töqqiz xili işlatilgan. Ular eşitişga ta'siriga köra ikki guruhga ajratilgan: muloyim, ya'ni yoqimli (Yevropa atamasi bilan konsonan…

+ ## Ahamiyati

+ Bö'd ta'limoti Şarq xalqlarining parda tizimlari va maqomlar nazariyasini tuşuniş uçun muhim. ÖzME manbalari orasida Jomiyning musiqa risolasining rusça tarjimasi (1960) va Is'hoq Rajabovning maqomlarga oid tadqiqoti (19…