Boysun

Boysun — Özbekistonning Surxondaryo viloyatidagi şahar, Boysun tumanining ma'muriy markazi. ÖzME'ga köra, u 1975-yilda şahar maqomini olgan. Boysun viloyatdagi eng qadimiy aholi manzillaridan biri hisoblanadi va boy xalq ijodiyoti an'analari bilan tanilgan.12

ÖzME'ga köra, Boysun Ketmonçopti toğining janubiy yon bağrida, Hangaronsoy böyida, dengiz sathidan qariyb 1240 metr balandlikda joylaşgan; inglizça Vikipediyada balandlik 1217 metr deb körsatilgan. Hangaronsoy şaharning örtasidan kesib ötadi, şimoliy qismi Sariosiyo va Avlod qişloqlariga tutaşib ketgan. ÖzME'ga köra, şahardan viloyat markazi Termizgaça 145 km, eng yaqin temir yöl bekati — Elbayongaça 72 km masofa bor. Inglizça Vikipediyaga köra, şahar Hisor toğ tizimiga mansub Boysuntoğ tizmasi qurşab turgan vodiyda joylaşgan, manzarasi qurğoqçil, qişi salqin, yozi esa issiq va juda quruq keladi.

ÖzME'ga köra, şaharning şimoli-ğarbida neandertal odam qoldiqlari topilgan maşhur Teşiktoş ğori joylaşgan, bu hududda esa miloddan avvalgi 5-ming yillik oxirlaridayoq odamlar yaşagani ma'lum. Miloddan avvalgi 1-asr — milodiy 1-asrda hozirgi şahar örnida Poykalon nomli mustahkam qal'a-şahar bölgan. 6–13-asr boşlarida bu yerda Çağoniyon şaharlaridan biri — Bosand qad kötargan. Abu Işoq Istaxriyning «Mamlakatlar yöllari haqida kitob»ida va «Hudud ul-olam»da tilga olingan Bosand köp sonli va jangovar aholisi bölgan mustahkam şahar sifatida tasvirlangan. U Çağoniyondan Temir darvoza orqali Samarqandga boradigan savdo yöli ustida turgan.

Arxeologik ma'lumotlarga köra, Bosandda hayot ilk örta asrlardan möğullar bosqiniga qadar davom etgan; bosqin paytida vayron bölgan şahar keyinroq qayta tiklangan. ÖzME'ga köra, Boysun «Zafarnoma»da ham eslatiladi. 19-asrda u Buxoro amirligi tarkibida Surxon vohasidagi uç beklikdan birining markazi bölgan.

ÖzME'ga köra, şaharga «Boysun» nomini Çiğatoy ulusiga mansub köçmançi turkiy qabilalar bergan. Nom qadimgi turkiy «boy» va «sin» sözlaridan olingan bölib, «uluğ toğ», «katta toğ» ma'nosini bildirgan; qadimgi turkiy xalqlarda toğlar muqaddas hisoblangan. Mahalliy rivoyatlarga köra esa bu yerda badavlat kişilar yaşagan va «Biysun» atamasi «boylar qişloği» degan ma'noni anglatgan.

ÖzME'ga köra, 2000-yilda şaharda 20,6 ming kişi yaşagan. Inglizça Vikipediyaga köra, aholi soni 1989-yilgi röyxatda 16 732 kişi, 2016-yilda esa 27 600 kişini taşkil etgan. Şaharning janubiy qismidan viloyatlararo avtomobil yöllari ötadi.

Aholi azaldan kulolçilik, temirçilik, zargarlik, kaştaçilik, duradgorlik, kosibçilik va qandolatçilik bilan şuğullanadi. ÖzME'ga köra, mahalliy korxonada asosan şoyi matolar, jumladan abrli atlas va beqasam, trikotaj kiyimlar va tönlar tayyorlanadi. Rusça Vikipediyaga köra, şaharda yengil sanoat korxonalari joylaşgan.

ÖzME'ga köra, Boysunda «Şalola» va «Şiru şakar» folklor-etnografik ansambllari faoliyat körsatadi va ular YUNESKOning nomoddiy meros röyxatiga kiritilgan. «Alpomiş» dostoni yaratilganining 1000 yilligi munosabati bilan şaharda «Alpomiş» boği va muzeyi barpo etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, Boysun atrofi YUNESKO Jahon merosi röyxatiga kiritiş uçun taklif etilgan. ÖzME'ga köra, şaharda umumta'lim, sport va musiqa maktablari, kutubxonalar, stadion va poliklinikalar mavjud.