Broyler

Broyler (inglizça «broiler», «broil» — «olovda qovuriş») — qisqa muddatda ösib yetiladigan va yumşoq, sifatli göşt beradigan, göşt oliş uçun maxsus boqiladigan jöja. Inglizça Vikipediyaga köra, broyler deb göşt işlab çiqariş uçun naslçilik yöli bilan yaratilgan va yetiştiriladigan har qanday uy tovuği ataladi; odatda ularning patlari oq, terisi sarğiş böladi, göşt uçun ham xöroz, ham makiyon jöjalar boqiladi.12

ÖzME'ga köra, broyler jöjalar 6–9 hafta boqilib, tirik vazni 1,5–2 kg ga yetganda söyiladi; ularning göşti yumşoq va mazali bölib, undan parhez taomlar tayyorlanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, zamonaviy sanoat broylerlari köpinça 4–6 haftalikda, ayrim hollarda 5–7 haftada taxminan 2 kg vaznga yetadi, sekin ösuvçi, erkin yaylovda boqiladigan zotlar esa 12–16 haftada söyiladi. Rusça Vikipediyaga köra, «broyler» tuşunçasi ördak (8 haftagaça), ğoz va sesarka (12 haftagaça) kabi boşqa parranda bolalariga, hatto quyonlarga ham nisbatan işlatiladi. ÖzME ham ördak, ğoz, sesarka va kurka jöjalarini göştga boqişni broyler yetiştiriş deb ataydi.

ÖzME'ga köra, broyler oliş uçun oğir vaznli, tez yetiladigan «korniş», «oq plimutrok», «sasseks», «nyu-gempşir» kabi göştdor va göşt-tuxumdor zotlarning jöjalari, şuningdek, zotlararo va liniyalararo çatiştiriş bilan olingan duragaylar işlatiladi. Inglizça Vikipediyaga köra, göştdor duragay yaratiş böyiça naslçilik işlari 1916-yil atrofida boşlangan: korniş xörozi va oq plimutrok makiyonidan olingan ilk duragay 1930-yillarda paydo bölib, 1960-yillarga kelib asosiy turga aylangan. Hozirgi broylerlar dastlabki duragaylardan sezilarli farq qiladi.

Inglizça Vikipediyaga köra, broylerlarga oqsilga boy maxsus yem avtomatik tizimlar orqali beriladi, sun'iy yoritiş esa ularning köproq yem yeyişini va tez ösişini rağbatlantiradi. AQŞda bir kilogramm tirik vazn uçun sarflanadigan yem miqdori 1925-yildagi 4,7 kg dan 2011-yilda 1,91 kg gaça kamaygan.

Juda tez ösişga yönaltirilgan seleksiya broylerlarda bir qator sağliq muammolarini keltirib çiqaradi. Inglizça Vikipediyaga köra, ular orasida suyak-oyoq tizimi kasalliklari, yurak yetişmovçiligi va undan tösatdan nobud bölişi keng uçraydi; zič saqlaş va harakatsizlik teri yalliğlanişiga olib keladi.

Broyler yetiştiriş — yuqori darajada sanoatlaşgan soha. Inglizça Vikipediyaga köra, 2014-yilda dunyoda 86,6 million tonna broyler göşti işlab çiqarilgan, rivojlangan mamlakatlarda uning iste'moli mol göşti iste'molidan oşib ketmoqda. ÖzME'ga köra, Özbekistonda broylerlar davlat naslçilik xöjaliklarida va parrandaçilik fabrikalarida yetiştiriladi.