Çatqol vodiysi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çatqol vodiysi — Ğarbiy Tyanşan toğlari orasidagi vodiy, Çatqol daryosining yuqori oqimida joylaşgan. U Qirğiziston hududida bölib, ÖzME uni Öş viloyatiga kiritadi; rusça Vikipediyaga köra esa vodiy egallagan Çatqol tumani hozir Jalolobod viloyati tarkibida.123
Joylaşuvi va ölçamlari
13ÖzME'ga köra, vodiyni şimoli-ğarbdan Piskom va Sandalaş, şimoldan Talas Olatovi, janubi-şarqdan Çatqol tizmalari örab turadi. U şimoli-şarqdan janubi-ğarbga 90 km dan ortiq masofaga çözilgan, örtaça kengligi 2–5 km. Vodiy tubi janubi-ğarbda 1400 m, şimoli-şarqda 2200 m balandlikda; rusça Vikipediyada esa balandlik vodiyning quyi qismidagi 1000 m dan yuqori qismidagi 2500 m gaça ortib borişi aytiladi. Vodiy 2841 metrli Çapçama dovoni orqali Qozoğistonning Jambul viloyati bilan tutaşgan.
Relyefi va geologiyasi
13Vodiyning örta qismidan oqib ötadigan Çatqol daryosi va uning irmoqlari — Qoraqasmoq, Toldibuloq, Sandalaş, Jartisu, Qoraqorum va boşqalar keng qayir hamda bir neça qator terrasalar hosil qilgan. ÖzME'ga köra, tektonik jihatdan vodiy gersin burmalanişi davrida vujudga kelgan sinklinal botiqdir. Uni örab turgan tizmalar paleozoy va undan oldingi davrlarning slanets, qumtoş, ohaktoş, konglomerat va kvarsit kabi jinslaridan tuzilgan, vodiy tubida esa paleogen va törtlamçi davr yotqiziqlari — qumtoş, gil, mergel, şağal va lyosslar tarqalgan.
Iqlimi
13Iqlimi keskin kontinental. ÖzME ma'lumotlariga köra, yanvarning örtaça harorati –17,8°, iyulniki 17,3°, yillik örtaça harorat 2° atrofida; eng past harorat (–47°) dekabrda kuzatilgan. Yillik yoğin 600–700 mm bölib, asosan mart va aprel oylariga töğri keladi.
Tabiati
13Vodiyda böz, qönğir va jigarrang tuproqlar, daryo va soylar yotqizgan toş-qumli qatlamlar uçraydi. ÖzME'ga köra, efemer ösimliklardan lola, lolaqizğaldoq, rang, buğdoyiq, bötaköz ösadi; baland qismlarda va daryo böylarida tikanli bodom, dölana, zirk, arça, yonğoq, zarang, qayin, terak kabi daraxt va butalar bor. Rusça Vikipediya ham vodiy yonbağirlaridagi yonğoq va arça örmonlarini qayd etadi. Hayvonot dunyosidan böri, ayiq, tulki, börsiq, kiyik, qor qoploni, silovsin, quşlardan kaklik, qirğiy va loçin yaşaydi. Vodiyda Beşorol qöriqxonasi taşkil etilgan.
Aholisi va xöjaligi
13Aholi dehqonçilik va boğdorçilik bilan şuğullanadi, vodiy yaylov sifatida ham foydalaniladi. Rusça Vikipediyaga köra, Çatqol tumanida 2009-yilgi röyxat böyiça 22 490 kişi yaşagan, ularning 97,3 foizi qirğizlar.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çatqol vodiysi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4518 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇatqol vodiysi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4518
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4518
Manbalar
3 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Çatqol vodiysiuz.wikipedia.org
- 2Rusça Vikipediya: Чаткальская долинаru.wikipedia.org
- 3Rusça Vikipediya: Чаткальский районru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.