Çelyabinsk viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Çelyabinsk viloyati — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi viloyat, ma'muriy markazi Çelyabinsk şahri. ÖzME'ga köra, u 1934-yil 17-yanvarda taşkil etilgan, maydoni 87,9 ming km²; rusça Vikipediya maydonni 88,5 ming km² deb beradi. Viloyat Yevropa va Osiyo çegarasida, Ural toğlarining janubiy qismida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, u Sverdlovsk, Kurgan, Orenburg viloyatlari va Boşqirdiston bilan, janubi-şarqda esa Qozoğiston bilan çegaradoş.12
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, örta asrlarda Janubiy Uralda boşqird qabilalari yaşagan. Hudud 16-asr oxirida Rossiya tarkibiga kirgan, ammo bu yerlarni rus aholisi bilan özlaştiriş 18-asrda, 1734-yildan boşlab qurilgan qal'alar tizimi orqali amalga oşgan; Çelyabinsk şahri ham şunday qal'adan ösib çiqqan. 1750–1770-yillarda Miass, Kiştim va Zlatoust kabi zavod şaharlari paydo bölgan. 1890-yillarda Trans-Sibir temir yöli qurilgaç, Çelyabinsk muhim transport tuguniga aylangan. Viloyatning hozirgi çegaralari 1943-yilda undan Kurgan viloyati ajralib çiqqaç qaror topgan.
Sovet davrida bu yerda Magnitogorsk metallurgiya kombinati kabi yirik korxonalar barpo etilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, 1957-yilda «Mayak» yadro yoqilğisini qayta işlaş zavodida jiddiy avariya yuz bergan, viloyat esa 1992-yilgaça xorijliklar uçun yopiq bölgan. 2013-yil 15-fevralda viloyat ustida yirik meteoroid portlab, 1500 ga yaqin kişi jarohat olgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat Janubiy Uralning şarqiy yon bağirlari va Uralorti platosini egallaydi. Iqlimi kontinental: qişi uzoq va sovuq, yanvarning örtaça harorati −16°…−18°, iyulniki 17–20°. Yoğin tekisliklarda 300 mm, toğlarda 600 mm gaça yoğadi. Asosiy daryolari — Ural va Miass. Çuçuk va şör köllar köp; eng yiriklari Uvildi, Irtyaş, Turgoyak, Katta Kasli va Çebarkul. Örmonlar hududning taxminan çorak qismini qoplaydi, Ilmen qöriqxonasi va milliy boğlar bor. Yer osti temir, nikel, mis-rux rudalari, qönğir kömir, magnezit, grafit va boksitga boy.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2002-yilda aholi 3606,1 ming kişi bölgan, ularning 81 foizi ruslar; tatarlar, boşqirdlar, ukrainlar, nemislar ham yaşaydi. Rusça Vikipediyaga köra, keyingi yillarda aholi soni 3 385 124 kişigaça kamaygan, şahar aholisi uluşi 2022-yilda 83,5 foizga yetgan. Yirik şaharlari — Çelyabinsk, Magnitogorsk, Zlatoust, Miass va Kopeysk.
Xöjaligi
13Viloyat Rossiyaning yetakçi metallurgiya markazlaridan biri. ÖzME'ga köra, mamlakatdagi pölatning beşdan bir qismidan köproği şu yerda eritilgan. Rangli metallurgiya, maşinasozlik (traktor, yuk avtomobillari, elektr dvigatellari, stanoklar), kimyo, yengil va mudofaa sanoati ham rivojlangan; yirik korxonalar qatorida Çelyabinsk traktor zavodi bor. Qişloq xöjaligi sut-göşt çorvaçiligi, parrandaçilik, buğdoy va kartoşka yetiştirişga ixtisoslaşgan. Magnitogorsk va Çelyabinskda xalqaro aeroportlar bor, viloyatda 160 dan ortiq sanatoriy va dam oliş maskani işlaydi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Çelyabinsk viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4032 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAÇelyabinsk viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4032
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4032
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Челябинская областьru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Çelyabinsk Oblasten.wikipedia.org
- 3ÖzME, 9-jild, 47–48-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 47–48-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.