CRRC

CRRC Corporation Limited (China Railway Rolling Stock Corporation — «Xitoy temir yöl harakat tarkibi korporatsiyasi») — Xitoyning davlat nazoratidagi, birjada kotirovka qilinadigan temir yöl harakat tarkibi işlab çiqaruvçisi. Daromad böyiça dunyodagi eng yirik işlab çiqaruvçi hisoblanadi; rus tilidagi manbaga köra, jahon bozorining taxminan yarmini egallaydi.

Xitoyda temir yöl transporti işlab çiqaradigan birinçi zavod 19-asr oxirida paydo bölgan. 1949-yil oktyabrida Temir yöllar vazirligi huzurida harakat tarkibini işlab çiqariş va ta'mirlaş zavodlari byurosi tuzildi; lokomotiv va vagonlarning asosiy qismi SSSRdan import qilinardi. Buğ lokomotivlari işlab çiqariş 1988-yilda töliq töxtatilgan, 2003-yilda esa foydalanişdan çiqarilgan.

1979-yilda «islohotlar va oçiqlik siyosati» boşlangaç, Ğarb hamkorlari bilan qöşma korxonalar paydo böldi. 1986-yilda byuro Lokomotiv va harakat tarkibi sanoat korporatsiyasiga aylantirildi, uç yildan keyin u Temir yöllar vazirligi tarkibidan çiqarildi. Içki bozorda raqobat yaratiş uçun korporatsiya 2000-yillar boşida (inglizça manbada — 2002-yil) ikkiga: şimoliy (CNR) va janubiy (CSR) qismga bölindi. 2007–2009-yillarda ikkala kompaniya qayta taşkil etilib, ularning aksiyalarining bir qismi Şanxay va Gonkong fond birjalarida joylaştirildi.

2014-yil oxirida CNR va CSR birlaşişga kelişdi. Birlaşiş 2015-yil 1-iyunda kuçga kirdi; har bir CNR aksiyasi 1,1 ta CSR aksiyasiga almaştirildi. Birlaşgan kompaniya Xitoy bozorining 90 foizdan ortiğini egalladi. Şundan söng CRRC xorijiy bozorlarga çiqa boşladi:

• 2014-yil oktyabrida Massaçusets körfazi transport boşqarmasi (MBTA) uçun metro vagonlari buyurtmasi yutildi, Springfildda (Massaçusets) yiğuv zavodi qurildi;
• 2015-yil örtalarida Malayziyadagi Batu Gajah zavodida işlab çiqariş boşlandi — bu kompaniyaning Xitoydan taşqaridagi birinçi zavodi;
• 2016-yilda Çikago metrosi uçun 400 ta vagon, 2017-yilda Filadelfiya (SEPTA) uçun 45 ta ikki qavatli vagon va Los-Anjeles metrosi uçun 64 ta vagon buyurtmasi olindi;
• 2017-yilda Monreal uçun 24 ta ikki qavatli elektrpoyezd tenderida ğalaba qozonildi;
• 2019-yilda Vossloh kompaniyasining lokomotiv işlab çiqariş biznesi sotib olindi.

MBTA vagonlarini yetkazib beriş sezilarli keçikdi, ularda elektr qisqa tutaşuvlari, tormoz boltlarining böşaşi va izdan çiqiş holatlari kuzatildi. 2024-yil aprelida SEPTA keçikişlar va sifat pastligi sababli ikki qavatli vagonlar buyurtmasini bekor qildi. Şuningdek, AQSh Mudofaa vazirligi CRRC ni Xitoy harbiy kompaniyalari röyxatiga kiritgan (2022-yil oktyabr), 2024-yil fevralida Yevropa Ittifoqi kompaniyaning davlat subsidiyalari hisobiga yevropalik yetkazib beruvçilarga zarar yetkazayotgani yuzasidan tekşiruv boşladi.

Rus tilidagi manbaga köra, kompaniya quyidagi yönalişlarda işlaydi:

• temir yöl uskunalari — lokomotivlar, yölovçi va yuk vagonlari, yöllarga xizmat körsatiş uçun texnik jihozlar;
• şahar transporti — metro vagonlari va tramvaylar, şu bilan boğliq loyihalar;
• sanoat uskunalari — elektr va mexanik jihozlar, asosan transport uçun butlovçi qismlar;
• xizmatlar — moliyaviy, logistika va savdo xizmatlari;
• xalqaro biznes — harakat tarkibini sotiş, loyihalarni moliyalaştiriş, transport tarmoqlariga xizmat körsatiş va ularni boşqariş.

Işlab çiqariş quvvatlari yiliga 1530 lokomotiv, 2300 yölovçi vagoni, 51 500 yuk vagoni va 11 840 dona şahar transporti çiqarişga imkon beradi.

• Forbes Global 2000 (2019): 294-örin.
• 2018-yilda umumiy daromad — 215 mlrd yuan, şundan temir yöl uskunalari — 120 mlrd, şahar transporti — 34,6 mlrd, sanoat uskunalari — 49,3 mlrd, xizmatlar — 10,6 mlrd yuan.
• Xorijiy faoliyat daromadning taxminan 10 foizi (19,2 mlrd yuan).
• Xodimlar: 2016-yilda 183 061 nafar; birlaşiş paytida 175 700 nafar.
• Birlaşiş paytidagi ustav kapitali — 27,289 mlrd yuan.

Ingliz tilidagi manbaga köra, boş kompaniya — CRRC Group davlat korxonasi bölib, uni Davlat kengaşi huzuridagi Davlat mulkini nazorat qiliş va boşqariş komissiyasi nazorat qiladi. 2016-yil 31-dekabr holatiga köra, CRRC Group (CRRC Financial and Securities Investment orqali 1,64 % bilan birga) kapitalning 55,91 foizini, China Securities Finance 2,87 foizini, Central Huijin Investment 1,12 foizini nazorat qilgan. Aksiyalar Şanxay va Gonkong birjalarida kotirovka qilinadi.

2018-yil oxiridagi asosiy şöba tuzilmalar: CRRC Çangçun, CRRC Qingdao Sifang, CRRC Tangşan, CRRC Zhuzhou Electric Locomotive va CRRC ZELRI. AQShda ikkita bölinma işlaydi: CRRC Massaçusetts (Boston va Los-Anjeles bozorlari) va CRRC Sifang America (Çikago). Kompaniya China United Insurance Holding suğurta kompaniyasining yirik aksiyalar paketiga ham egalik qiladi.