Darxon jangi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Darxon jangi — 1865-yil may oyida Toşkent atrofida, şaharning Darxon (Tarxonsayyod) ariği böyida Qöqon xonligi qöşini va toşkentlik mudofaaçilar bilan general Mixail Çernyayev boşçiligidagi Rossiya imperiyasi qöşinlari örtasida bölgan jang. ÖzME bu jangni 1865-yil 8-mayga sanaydi. Jang Rossiya imperiyasining Toşkentni bosib oliş yurişi davridagi muhim voqealardan biri hisoblanadi.1
Jang arafasi
13Rusça Vikipediyaga köra, Çernyayev 1865-yil 23-aprelda Çimkentdan bir neça piyoda rota, kazak otryadlari va töplar bilan Toşkent tomon yölga çiqqan. U şaharni suvdan mahrum qilib, qamal bilan taslim ettirişni möljallagan: avval Niyozbek qal'asini egallab, şaharga suv keladigan ariqlarni nazoratga olgan, söng Şörtepada turib qolgan.
ÖzME'ga köra, ruslar yaqinlaşayotganini eşitgan toşkentliklar mudofaaga şoşilinç tayyorgarlik körgan. 7-may ertalab Qöqon xonligining amalda boşqaruvçisi, amirlaşkar Alimqul va xon Sulton Saidxon şaharga yetib kelib, himoyaga boşçilik qilgan. Qarorgoh Mingörikdagi tepalikda joylaşgan, u yerda ötgan kengaşda Alimqul nutq sözlagan. Şaharning nufuzli kişilari kuraşga moddiy yordam berişga va yuk taşiş uçun barça ulovlarni ajratişga va'da qilgan. Ilğor qöşinga qozoq hukmdori Kenesari Qosimovning öğli Siddiq töra, otliqlarga esa uning ukasi Arslon töra qömondon qilib tayinlangan. Farğonadan kelgan köngillilar, şahar madrasalaridagi talabalar va ulamolar ham qöşinga qöşilgan.
Jangning borişi
13ÖzME'ga köra, 8-may tongida rus otryadi Şörtepadan çiqib, Salor ariği böyiga yetib kelgan. Alimqul qöşinni saflab, Qöqon darvozasi yonidan ötib Darxon ariğining öng sohiliga (hozirgi Niyozbek va Puşkin köçalari atrofi) joylaşgan. ÖzME uning qöşinida 36 töp, sovut kiygan otliqlar va uzoqqa otar miltiqli öqçilar bölganini qayd etadi. Tarixçi Muhammad Solih ma'lumotiça, ruslar töplardan öt oçib hujumga ötgan, Alimqul esa qarşi hujum uyuştirgan. ÖzME tasvirlaşiça, rus otryadi çekinişga majbur bölgan va Şörtepadagi qarorgohigaça ta'qib qilingan, Alimqul qöşini ğalaba bilan şaharga qaytgan.
Manbalardagi farqlar va oqibatlari
13Rusça Vikipediya voqealarni boşqaça tasvirlaydi: unga köra, 9-may (yangi uslubda 21-may) kuni Alimqul taxminan 40 ming kişilik qöşin va 40 töp bilan Çernyayevning ança kiçik otryadiga hujum qilgan, ikki soatlik jangdan söng qöqonliklar mağlub bölgan, ularning 300 ga yaqin jangçisi halok bölgan, Alimqulning özi esa ölim darajasida yarador bölib vafot etgan. Rus manbalari bu janglarni ruslar ğalabasi sifatida körsatadi, mahalliy manbalar va ÖzME esa toşkentliklar qarşiliğini va may oyidagi muvaffaqiyatini urğulaydi.
Alimqulning halok bölişi şahar mudofaasini ança zaiflaştirgan. Rusça Vikipediyaga köra, Çernyayev qöşinlari 1865-yil 15-iyunga ötar keçasi Kamalon darvozasi orqali şaharga bostirib kirgan, 17-iyunda esa şahar oqsoqollari taslim bölgan. Şu bilan Toşkent Rossiya imperiyasi tarkibiga qöşib olingan va keyinroq Turkiston general-gubernatorligining markaziga aylangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Darxon jangi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2553 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADarxon jangi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2553
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2553
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Взятие Ташкента (1865)ru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 109–110-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 109–110-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.