Alimqul
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Alimqul (1831/32–1865) — Qöqon xonligining muvaqqat xoni (regenti) va amiri laşkari, qipçoq uruğidan bölgan qirğiz. U 1863–1865-yillarda xonlikni amalda idora qildi va Rossiya imperiyasi qöşinlariga qarşi uruşda 1865-yil mayda Toşkent yonida olgan yarasidan vafot etdi.
Kelib çiqişi va tuğilgan yili
13Özbekça Vikipediyada uning töliq ismi Mulla Alimqul Husaynboy öğli deb berilgan va 1831/32-yilda tuğilgani körsatilgan. Rus Vikipediyasida otasi Asan-biy deb atalgan, tuğilgan yili 1832/1833, joyi esa Qöqon yaqinidagi Buzhum-Batken (Noygut volosti) deyilgan. Inglizça Vikipediyada tuğilgan joyi Budjun Batken, yili 1833 (taxminan) deb yozilgan. Şunday qilib, manbalar otasining ismi va tuğilgan yilida bir-biridan farq qiladi.
Rus Vikipediyasiga köra, u ikki yoşida otasidan ayrilgan, söng Andijondagi va Qöqondagi madrasalarda öqigan. Inglizça manbaga köra, u mullalik unvonini olgan va bir muddat Andijon yaqinidagi Qurğontepa biyi bölgan.
Mallaxon davrida
13Mallaxon hukmronligi (1858–1862) davrida Alimqul xonlikni boşqarişda faol iştirok etib, eşik oğaboşi va vazir darajasigaça kötarildi; özbekça maqolada u Mallaxonning eng işonçli kişilaridan biri bölgani aytiladi. Inglizça manbaga köra, 1858-yilda u qirğizlarni Mallaxon tomoniga ötkazib, uning taxtni egallaşiga yordam bergan. Rus Vikipediyasida 1861-yil boşida Urateppa yaqinida Buxoro qöşini mağlub etilgani qayd etilgan.
Hokimiyat uçun kuraş
131862-yilda Mallaxon öldirilgaç, xonlikda hokimiyat uçun kuraş boşlandi. Özbekça maqolaga köra, avval Sarimsoqxonning öğli Şohmurod xon deb e'lon qilindi, söng Toşkent hokimi Qanoat Xudoyorxonni xon qildi. Alimqul unga qarşi kuraşdi va 1863-yil 9-iyulda Mallaxonning öğli Sulton Sayyidxonni xon deb e'lon qildi. Xudoyorxon Buxoroga ketişga majbur böldi, Alimqul esa «amiri laşkar» unvonini oldi va xonlikni amalda özi boşqardi. Rus Vikipediyasida 1862–1863-yillardagi fuqarolik uruşida Andijon, Marğilon va Xöjand kabi şaharlarning olinişi bayon etilgan.
Rossiya bilan uruş
13Rus Vikipediyasiga köra, 1864-yil yozida Alimqul Çimkentdagi qöşinga qömondonlik qilgan; Çernyayev şaharni oldi. 1864-yil oxirida Turkiston yaqinidagi Iqon qişloğida u rus qöşinini yengdi (özbekça maqola şunday yozadi).
1865-yil 7-mayda Alimqul va xon Toşkentga yetib keldi, ğazavot e'lon qilindi. Salor kanali va Darxon ariqi oraliğida rus qöşinlari çekinib, Şörtepaga qaytdi. 9-mayda Alimqul Şörtepadagi ruslarga hujum qildi, oğir yaralandi. Özbekça maqolada u öşa kuni vafot etgani, rus manbasida esa yarasi ölimga olib kelib, 10-mayda vafot etgani yoziladi.
Vafoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, u 1865-yil 10-mayda Toşkentdagi Şayxontohur qabristoniga dafn etildi. Dafnda tabib Asadullabek iştirok etgan va keyinroq bu haqda amerikalik diplomat Yujin Skaylerga aytib bergan.
Yozma manbalarda
13Rus Vikipediyasiga köra, Alimqulga bir neça Qöqon solnomalari bağişlangan. Timur Beysembiyevning «The Life of Alimqul» kitobi (2003) ham u haqida.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Alimqul // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1570 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAlimqul. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1570
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1570
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q4062381wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.