Denov tumani

Denov tumani — Surxondaryo viloyatining şimoliy qismida joylaşgan ma'muriy tuman; markazi — Denov şahri. Tuman Bobotoğ va Boysuntoğ tizmalari orasidagi vodiyda yotadi va viloyatning qadimdan dehqonçilik qilinadigan hududlaridan biri hisoblanadi.1

ÖzME'ga köra, tuman 1926-yil sentyabr oyining oxirida taşkil etilgan. Rusça Vikipediya qöşimça qilişiça, 1938-yilda u Buxoro viloyati tarkibidagi Surxondaryo okrugiga kiritilgan, 1941-yildan esa yangi tuzilgan Surxondaryo viloyati tarkibida. 1943-yilda hududining bir qismi yangi Uzun tumaniga berilgan.

Tuman viloyatning Şörçi, Sariosiyo, Uzun va Oltinsoy tumanlari bilan çegaradoş. Maydoni ÖzME'ga köra 0,75 ming km², ya'ni taxminan 750 km². 2000-yilgi ma'lumotga köra, unda bitta şahar (Denov), bitta şaharça (Döstlik) va 18 ta qişloq fuqarolari yiğini bölgan. Rusça Vikipediyada 2011-yil boşidagi holat keltirilgan: Denov şahri, 12 şaharça (Dahana, Döstlik, Xolçayon, Yangiboğ va boşqalar) hamda 17 qişloq fuqarolari yiğini.

Tumanning markaziy, şimoliy va janubiy qismlari tekislikdan iborat, şarq va ğarbdan esa toğ tizmalari örab turadi. Qişi qisqa va iliq: yanvarning örtaça harorati 2,9° atrofida, iyulniki 28,4° ga yetadi. Yoğin miqdori balandlikka qarab keskin farq qiladi — tekisliklarda yiliga 130–360 mm, toğ oldi va toğlarda esa 445–625 mm tuşadi. Hududdan Surxondaryo, Töpolondaryo, Sangardak va Qizilsuv daryolari, bir neça kanal va ariqlar oqib ötadi; artezian suvlaridan ham keng foydalaniladi.

Tekisliklarda böz tuproqlar, daryo böylarida ötloq-botqoq tuproqlar, toğlarda oç qönğir tuproqlar tarqalgan. Toğ yon bağirlarida arça, yovvoyi meva daraxtlari va butalar ösadi, Bobotoğda pistazorlar bor. Hayvonot olami boy: jayron, toğ eçkisi, qobon, silovsin, qönğir ayiq, qirğovul va kaklik uçraydi, daryolarda sazan va oq amur köp.

ÖzME ma'lumotiça, 2000-yilda tumanda 253,7 ming kişi yaşagan, ularning qariyb 90 foizini özbeklar taşkil qilgan; tojik, rus, tatar va boşqa millat vakillari ham bor. Aholi ziçligi bir kvadrat kilometrga örtaça 337 kişini taşkil etgan.

Tuman sanoati asosan qişloq xöjaligi mahsulotlarini qayta işlaşga yönaltirilgan: paxta tozalaş, yoğ, konserva, sut va vino korxonalari, ğişt zavodlari bölgan. Qişloq xöjaligida paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, tokçilik va limon yetiştiriş muhim; toğ etaklarida lalmi buğdoy va arpa ekiladi, yaylovlarda qoramol va hisor qöylari boqiladi. Tumanda R. R. Şreder nomidagi boğdorçilik va vinoçilik ilmiy muassasasining Denov dendrariysi deb nomlangan seleksiya stansiyasi joylaşgan; ÖzME'ga köra, unda 900 dan ortiq ösimlik turi, jumladan palma, magnoliya, xurmo va apelsin yetiştiriladi.

Hududdan temir yöl hamda Termiz — Duşanbe avtomagistrali ötadi. 1932-yildan tumanda «Çağoniyon» gazetasi çiqadi.