Devoni Foniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
«Devoni Foniy» («Foniy devoni») — Alişer Navoiyning Foniy taxallusi bilan forsiy tilda yozgan şe'riy asarlari majmuasi.
Yaratilişi
13Navoiy bu devonni umrining sönggi yillarida, taxminan 1492—1498-yillar orasida tuzgan. «Muhokamat ul-luğatayn» asarida şoir özining forsiy şe'rlaridan Xoja Hofiz Şeroziy devoniga öxşatib («Xoja Hofiz tavrida») devon tuzganini ma'lum qiladi. Uning yozişiça, devondagi baytlar soni olti mingdan ortiq bölib, köpçiligi Hofiz şe'riga tatabbuʼ tarzida yozilgan.
Mazmuni
13Devondagi şe'rlarning katta qismini Navoiyning salaflari va zamondoşlari ğazallariga yozilgan tatabbular taşkil etadi. 554 ğazaldan 237 tasi Hofiz Şeroziy, 52 tasi Abdurahmon Jomiy, 33 tasi Xusrav Dehlaviy, 25 tasi Sa'diy Şeroziy, 5 tasi Mavlono Kotibiy, 5 tasi Mavlono Şohiy, 4 tasi Kamol Xöjandiy va boşqa şoirlarning ğazallariga boğlangan. Eng köp ğazal Hofiz ğazallariga boğlangani Navoiyning unga ixlosi yuksak bölganidan dalolat beradi, deb baholanadi.
Devondan Navoiyning öz original ğazallari ham örin olgan. Şoir ularni «Muxtara», «Ixtiro» deb atab, tatabbulardan ajratib körsatgan. Tatabbu va muxtara şe'rlarda işq-muhabbat mavzui dunyoviy ham, tasavvufiy-majoziy uslublarda ham kuylangan.
Ijtimoiy-siyosiy va axloqiy mazmundagi «Tuhfat ul-afkor» qasidasi «Sittai zaruriya» töplamidan taşqari devon qölyozmalarida ham uçraydi.
Devonning eng mukammal va töliq nusxasi Parijdagi Milliy kutubxonada saqlanadi. Unda 554 ğazal, 1 musaddas, 1 marsiya, 72 qit'a, 73 ruboiy, 16 tarix, 373 muammo va 9 luğz (şe'riy topişmoq) — jami 1131 şe'r, 6197 bayt bor.
Tarjima va naşrlari
13Devonning beşta qadimiy qölyozma nusxasi mavjud bölib, ular xorijiy fondlarda saqlanadi: ikkitasi Fransiya Milliy kutubxonasida (Parij), ikkitasi Turkiyadagi Turk islom muzeyi kutubxonasi va «Nuri Usmoniya» kutubxonasida, yana biri Tehrondagi Eron Davlat majlisi kutubxonasida. Qölyozmalarning aksariyati Navoiy hayotligida köçirilgan.
Özbekistonda devonni ilk bor professor Hamid Sulaymonov naşrga tayyorlagan (Alişer Navoiy, Asarlar, 15 jildli, Toşkent, 1965, 5-jild). «Tuhfat ul-afkor» qasidasi va devondagi bir qator şe'rlarni M. Muinzoda, A. Hayitmetov va boşqalar özbek tiliga tarjima qilgan.
Ta'siri
13Devonni ilmiy örganişga S. Ayniy, H. Sulaymon, Ş. Şomuhamedov, N. Mallayev, E. Şodiyev, Ali Muhammadiy kabi olimlar hissa qöşgan. «Tuhfat ul-afkor» qasidasi bilan Navoiy özbek adabiyotida bu şe'riy turni yangi yuksak poğonaga kötargan, deyiladi manbada.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Devoni Foniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1641 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APADevoni Foniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1641
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1641
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q133278325wikidata.org · 2 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.