Dominika

Dominika, rasmiy nomi Dominika Hamdöstligi — Karib dengizidagi Kiçik Antil orollari (Şamol tomon orollari) tarkibidagi orol davlat. Poytaxti — Rozo şahri. Maydoni taxminan 750 km² (manbalarda 749,8 va 751 km² deb berilgan), aholisi 2011-yilgi röyxatga köra 71 293 kişi, 2020-yilgi baholaşda esa 74 243 kişi.

Orolni 1493-yil 3-noyabrda Xristofor Kolumb körgan va yakşanba (lotinça Dominicus) kuni topilgani uçun Dominika deb atagan. Ingliz tilidagi manbada orolning dastlabki aholisi sifatida arawaklar, keyinroq kalinagolar tilga olinadi. Rus tilidagi manbaga köra, ispanlar bu yerda oltin topmagan va mahalliy kariblarning qattiq qarşiligiga duç kelgan.

1660-yilda fransuzlar va inglizlar Dominikani kariblar uçun betaraf hudud sifatida qoldirişga kelişgan. Ingliz tilidagi manbaga köra, fransuzlar 1690-yilda birinçi doimiy aholi punktlarini barpo etgan; rus tilidagi manbada Fransiya orolni 1635-yilda öz hududi deb e'lon qilgani aytiladi (ingliz manbasida bu sana 1632-yil). Yetti yillik uruş yakunida 1763-yilgi Parij şartnomasiga köra orol Buyuk Britaniyaga ötdi. 1778-yilda fransuzlar orolni egalladi, 1783-yilgi Parij şartnomasi uni yana Britaniyaga qaytardi.

Britaniya mustamlakaçiligi davrida 1834-yilda (ingliz manbasida — 1833-yilgi qonun) qullik bekor qilindi. 1838-yilda Dominika Britaniya Ğarbiy Hindistonida qonun çiqaruvçi organida afrikalik aholi köpçilikni taşkil etgan birinçi mustamlaka böldi. 1896-yilda toj mustamlakasi boşqaruvi qayta örnatildi. 1958–1962-yillarda Dominika Vest-Hindiston Federatsiyasi tarkibida böldi, 1967-yil 1-martdan Buyuk Britaniya bilan uyuşgan davlat maqomini oldi. 1978-yil 3-noyabrda mustaqillik e'lon qilindi; bu sana milliy bayram — Mustaqillik kunidir. Dominika 1978-yildan BMT a'zosi.

Orol vulqon kelib çiqişiga ega va toğlik. Eng baland nuqtasi — Dyabloten toği (özbekça manbada 1447 m, ingliz manbasida 1448 m). Hozir faol vulqonlar yöq, ammo vulqon faolligi geyzerlar, issiq buloqlar va qaynoq suvli köllar şaklida namoyon böladi. Iqlimi tropik va nam; yillik yoğin 1500–2500 mm, iyuldan sentabrgaça vaqti-vaqti bilan dovullar böladi. Orolda yamyaşil toğ yomğir örmonlari, köplab daryolar va şarşaralar bor, ularning eng gözali sifatida Rozodan 8 km narida joylaşgan Trafalgar şarşarasi körsatiladi. Sisseru tötiquşi milliy quş hisoblanadi va davlat bayroğida tasvirlangan. Orol ba'zan «Karib dengizining Tabiat oroli» deb ham ataladi.

Dominika — Hamdöstlikka kiruvçi respublika. Amaldagi konstitutsiya 1978-yil 30-noyabrda qabul qilingan. Davlat boşliği — prezident; uni bir palatali parlament (Majlis palatasi) 5 yil muddatga saylaydi. Ijroiya hokimiyatni boş vazir boşçiligidagi hukumat amalga oşiradi, boş vazirni prezident parlament a'zolari orasidan tayinlaydi. Ma'muriy jihatdan mamlakat 10 tumanga (pariş) bölinadi.

Iqtisodiyotning asosini qişloq xöjaligi va sayyohlik taşkil etadi. Bananzorlar, kokos palmalari, sitrus mevalar, kakao, mango va boşqa ekinlar yetiştiriladi. Sanoat asosan qişloq xöjaligi xomaşyosini qayta işlovçi mayda korxonalardan iborat: meva şarbatlari, konservalar, kopra, sovun, efir moyi va sigara işlab çiqariladi. Çetga banan, meva mahsulotlari, kakao va sovun çiqariladi. Savdo hamkorlari — Buyuk Britaniya, AQSH, Kanada va Karib hamdöstligi mamlakatlari. Pul birligi — Şarqiy Karib dollari.

Katta yoşdagi aholining savodxonligi — taxminan 95% (rus tilidagi manbada 94%, 2003-yil). Rasmiy til — ingliz tili, şuningdek fransuz-kreol tili keng tarqalgan. Dindorlarning köpçiligi katoliklardir. Mamlakatda „Ofişl gazett“ va „Nyu kronikl“ gazetalari naşr etiladi, hukumat radioeşittiriş taşkiloti va kabel telekörsatuvi faoliyat yuritadi.