Etimologiya

+ Etimologiya (yunonça etymon — «haqiqat», «sözning asl ma'nosi» va logos — «ta'limot») — söz va morfemalarning kelib çiqişini örganadigan tilşunoslik bölimi. Atama uç ma'noda qöllanadi: tilşunoslikning şu sohasi; sözning …

+ ## Tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, atama qadimgi yunon stoik faylasuflari davrasida paydo bölgan va Xrisipp nomi bilan boğlanadi. Sözlarning tabiati haqida Geraklit va Platon («Kratil» dialogi) ham fikr yuritgan. Antik davrda etim…

+ ## Vazifasi va usullari

+ ÖzME'ga köra, etimologiyaning asosiy vazifasi til luğat tarkibining şakllaniş jarayonini va uning eng qadimgi holatini tiklaşdir. Har bir tilda şakli bilan ma'nosi örtasidagi boğliqlik şu tilda sözlaşuvçilar uçun xiralaş…

+ Asosiy usul — qiyosiy-tarixiy metod; u tovuş qonuniyatlari va morfologik özgarişlarga tayanadi. Inglizça Vikipediyaga köra, uzoq yozma tarixga ega tillarda olimlar eski matnlardan foydalanadi, yozma manbalar yetişmagan j…

+ ÖzME'ga köra, özlaşma sözlarning manbaini aniqlaş odatda nisbatan oson: tegişli tillar — [[Arab tili|arab]], [[Fors tili|fors]] yoki [[Yunon tili|yunon]] luğatlarini soliştiriş yetarli. Lekin ayrim iboralarning, masalan …

+ ## Turlari

+ Ilmiy etimologiya til tarixi, şevalar materiali va faktlarni har tomonlama qiyoslaşga asoslanadi. ÖzME misol tariqasida «piçoq» sözining qadimiy «biç-» (kes-) fe'li bilan boğliqligini va «tunovgi», «tunovin» sözlarining …

+ Soxta etimologiya eskirgan yoki özlaşma sözning tuzilişini notöğri tuşuniş natijasida paydo böladi. ÖzME'ga köra, «meditsina» sözini «madadi Sino» deb Ibn Sino nomiga boğlaş şunday xato izohdir, aslida u lotinça «vraçlik…

+ ## Özbek tilşunosligida

+ Sözlarning kelib çiqişi etimologik luğatlarda beriladi; qomusiy naşrlarda odatda faqat boşqa tildan kirgan sözlarning manbai körsatiladi. ÖzME'ga köra, özbek tilşunosligida etimologik izlanişlar mavjud bölsa-da, u töla m…