Fizioterapiya

Fizioterapiya (yunonça physis — «tabiat» va therapeia — «davolaş») — klinik Tibbiyotning bir yönalişi. ÖzME'ga köra, u tabiiy omillar (quyoş nuri, havo, suv, şifobaxş balçiq) hamda sun'iy fizik omillar (elektr toki, magnit maydoni, sun'iy yoruğlik manbalari, ultratovuş va boşqalar) organizmga qanday ta'sir qilişini örganadi va ulardan davolaş hamda kasalliklarning oldini oliş maqsadida foydalaniş usullarini işlab çiqadi. Rusça Vikipediyaga köra, bu atamaning mazmuni turli mamlakatlarda bir xil emas: Ğarbiy Yevropa va AQŞda fizioterapiya deganda asosan harakat erkinligini tiklaşga qaratilgan reabilitatsiya xizmatlari tuşuniladi, sobiq sovet hududida esa u fizik omillarning davolovçi ta'sirini örganuvçi klinik soha sifatida qaralgan.1

ÖzME'ga köra, Qadimgi Şarq mamlakatlarida, Yunoniston va Qadimgi Rimda quyoş va ma'danli suvlar kabi tabiiy omillar davolaş maqsadida işlatilgan. 18-asrda Fizika taraqqiy etib, elektr toki kaşf qilingaç, elektr bilan davolaş paydo bölgan. Keyinçalik galvanik tok (galvanizatsiya, elektroforez), yuqori kuçlanişli tok (franklinizatsiya) va yuqori çastotali toklar (darsonvalizatsiya, diatermiya) amaliyotga kiritilgan. Ensiklopediya soha nazariy asoslarining işlab çiqilişida Ivan Seçenov, Nikolay Vvedenskiy va Ivan Pavlov tadqiqotlarini tilga oladi.

Zamonaviy fizioterapiyada past, örta, yuqori va öta yuqori çastotali elektr, magnit va elektromagnit maydonlar, infraqizildan ultrabinafşagaça bölgan turli nurlar, jumladan, lazer nuri, infratovuşdan ultratovuşgaça bölgan mexanik tebranişlar qöllanadi. ÖzME eng keng tarqalgan muolajalar qatorida galvanizatsiya, dorili elektroforez, elektrouyqu, diadinamik va interferens toklar, amplipuls terapiya, darsonvalizatsiya, induktotermiya va ultratovuş terapiyani sanaydi. Iqlim bilan davolaş, havo va quyoş vannalari (aeroterapiya, gelioterapiya), dengiz bilan davolaş (talassoterapiya), qum bilan davolaş (psammoterapiya), tuzli ğorlar, suv muolajalari, şifobaxş loy va mexanoterapiya esa tabiiy fizioterapevtik omillar hisoblanadi.

Rusça Vikipediyaga köra, Rossiyada fizioterapiya ikki yönalişga bölinadi: davolovçi jismoniy tarbiya va massaj hamda organizmga turli fizik ta'sir körsatadigan köp sonli usullar. Elektroforez va fonoforez fizioterapiya bilan dori-darmon bilan davolaş örtasida turadi, çunki ularda tok yoki ultratovuş dorini teri orqali yuboriş uçun işlatiladi.

ÖzME fizik omillarning odamga butun evolyutsiya davomida ta'sir qilib kelganini, şu sababli fizioterapevtik muolajalar dori vositalariga nisbatan organizmga fiziologik jihatdan yaqinroq ekanini va nojöya ta'siri kamligini ta'kidlaydi. Ensiklopediyaga köra, bu muolajalar nafas, yurak-qon tomir, hazm, böğim va asab tizimlari kasalliklarining oldini oliş hamda ularni davolaşda qöllanadi.

Rusça Vikipediya esa boşqaça manzarani ham körsatadi: Rossiyada rasman tan olingan köplab usullar Yevropa va AQŞda samaradorligi isbotlanmagan yoki noaniq usullar hisoblanadi. Dalillarga asoslangan tibbiyot nuqtai nazaridan davolovçi jismoniy tarbiya va massajdan boşqa usullarning köpçiligi yetarli ilmiy tasdiqqa ega emas.

ÖzME'ga köra, Özbekistonda sohaning rivojiga M. Faybuşeviç, Ya. K. Möminov, R. A. Katsenoviç, Z. D. Dolimov va boşqa olimlar hissa qöşgan. Keyingi yillarda mahalliy tadqiqotçilar gidroaeroionizatsiya, ultratovuş, quyoş va lazer nurlari, iqlim, ma'danli suvlar, bişofit, bentonit, magnit va dorivor ösimliklar bilan davolaş usullarini, şuningdek, fizioterapevtik ta'sirni hujayra darajasida örgangan. Bu borada Tibbiy tiklaniş va fizioterapiya ilmiy-tadqiqot instituti va uning Termizdagi filiali hamda tibbiyot institutlarining fizioterapiya kafedralari ilmiy işlarni olib boradi.