«Foton» aksiyadorlik jamiyati

«Foton» aksiyadorlik jamiyati — Toşkentdagi radioelektronika sanoati korxonasi. ÖzME'ga köra, u yarimötkazgiçli asboblar, integral mikrosxemalar kabi elektron texnika mahsulotlari bilan birga televizor, xotirali kassa apparati va boşqa iste'mol tovarlarini işlab çiqargan hamda ularning konstruksiyalarini yaratgan. Korxona Ikkinçi jahon uruşi yillarida Moskva viloyatidan köçirilgan zavod negizida vujudga kelgan va sovet davrida Örta Osiyodagi yirik elektronika markazlaridan biriga aylangan.1

ÖzME ma'lumotiga köra, korxona 1941-yilda Fryazino şahridan (Moskva viloyati) evakuatsiya qilingan «Radiolampa» elektrovakuum asboblari zavodi asosida taşkil topgan. Rusça Vikipediyaga köra, uskunalar va işçilarni olib kelgan birinçi poyezd Toşkentga 1941-yil 29-noyabrda yetib kelgan; mahalliy detallardan töliq yiğilgan dastlabki mahsulot 1942-yil 3-iyulda jönatilgan va aynan şu kun zavodning Özbekistondagi asos solingan sanasi deb qabul qilingan. Uruş yillarida zavod radiostansiyalar va boşqa harbiy apparatura uçun elektron lampalar çiqargan.

Uruşdan keyin korxona kengaygan. Rusça Vikipediyaga köra, 1958-yilda bu yerda dastlabki germaniy diodlari, söngra kremniy diodlari va tranzistorlar işlab çiqarila boşlagan; 1971-yildan zavod faqat yarimötkazgiçli mahsulotga ixtisoslaşgan va integral sxemalar çiqarişni özlaştirgan. ÖzME'ga köra, 1966-yildan korxona Toşkent elektron texnika zavodi deb atalgan, 1976-yilda u va filiallari asosida «Foton» işlab çiqariş birlaşmasi tuzilgan. Rusça Vikipediyada birlaşma tuzilgan sana sifatida 1975-yil 7-avgust körsatiladi. Filiallar Olmaliq, Çirçiq va respublikaning boşqa şaharlarida oçilgan; 1991-yilda korxonada 14 mingdan ortiq kişi işlagan.

ÖzME'ga köra, 1950–1980-yillarda korxonada mudofaa ahamiyatiga ega qabul qiluvçi-kuçaytiruvçi va generator lampalari, gazotron va kenotronlar, yarimötkazgiçli priborlar, bipolyar texnologiya asosidagi integral mikrosxemalar (15 dan ortiq turi) yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1975–2013-yillarda zavod hududida elektron asboblarni radiatsiyaga çidamlilikka sinaş uçun kiçik tadqiqot yadro reaktori işlagan.

SSSR tarqalgaç, mahsulotga talab keskin kamaygan va korxona işlab çiqarişni qayta taşkil etişga majbur bölgan. ÖzME'ga köra, 1995-yildan «Foton» oçiq turdagi aksiyadorlik jamiyatiga aylangan. 1994-yilda Ukrainaning «Vesna» firmasi, 1997-yilda Yaponiyaning Sony kompaniyasi bilan hamkorlikda oq-qora va rangli televizorlar, 1995-yildan esa xotirali kassa apparatlari işlab çiqariş yölga qöyilgan. Rusça Vikipediyaga köra, zavod energiyatejamkor lampalar, quyoş panellari va öquv yurtlari uçun fizika jihozlarini ham çiqara boşlagan, biroq diod işlab çiqariş imkoniyatini saqlab qolgan.

ÖzME ma'lumotiga köra, 2003-yilda eksport korxona mahsulotining 55 foizini taşkil etgan; yarimötkazgiçli priborlar asosan Rossiyaga sotilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2010-yillardan işlab çiqariş bitta binoga jamlangan, 2024-yilda esa davlat uluşi xususiylaştirilib, korxonani özbek «Havvo Group» xoldingi sotib olgan.