Genuya
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Genuya (italyança Genova) — Italiyaning şimoli-ğarbida, Liguriya dengizining Genuya qöltiği böyida joylaşgan şahar. U Liguriya viloyati va Genuya provinsiyasining ma'muriy markazi, viloyatdagi eng katta aholi punkti hamda mamlakatning eng muhim dengiz darvozalaridan biri. Şahar tarixda qudratli Genuya respublikasining poytaxti bölgan, Xristofor Kolumbning vatani sifatida ham maşhur.12
Joylaşuvi va aholisi
13Rusça Vikipediyaga köra, Genuya dengiz va Apennin toğlari orasidagi tor qirğoq yöli böylab 30 kilometrdan ziyod masofaga çözilib ketgan; u Liguriya Rivyerasining markazi hisoblanadi. ÖzME 1990-yillar örtalarida aholini 700 ming kişidan ortiq deb körsatgan. Rusça Vikipediya esa 2017-yilda şaharda taxminan 580 ming kişi yaşaganini, uni Italiyaning kattaligi böyiça oltinçi şahri deb yozadi; atrofdagi aglomeratsiya bilan birga aholi bir yarim milliondan oşadi. ÖzME'ga köra, Genuya yöldoş şaharlari bilan qöşib «Katta Genuya» deb ham ataladi.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, bu yerda miloddan avvalgi 1-ming yillikda ligurlarning manzilgohi bölgan, miloddan avvalgi 3-asrda esa uni rimliklar egallagan. Rusça Vikipediyaga köra, Rim imperiyasi qulagaç hudud navbat bilan ostgotlar, Vizantiya, langobardlar va franklar qöliga ötgan. 10-asrdan, ayniqsa 934-yilgi arablar hujumidan keyin şahar mudofaasini mustahkamlab, Örta yer dengizidagi yirik savdo portiga aylana boşlagan. 12-asr boşiga kelib Genuya mustaqil şahar-davlatga aylangan va salib yurişlarida qatnaşiş orqali dengiz ortida köplab mustamlakalarga ega bölgan.
Venetsiya bilan uruşdagi mağlubiyat va savdo yöllarining Atlantika tomonga siljişi Genuyaning mavqeini pasaytirgan. ÖzME'da qayd etilişiça, şahar 16-asrdan Ispaniya, söngra Avstriya ta'sirida bölgan, 1805-yilda Fransiyaga qöşib olingan, 1815-yildan esa Sardiniya qirolligi tarkibiga kirgan; keyinçalik bu qirollik atrofida birlaşgan Italiya davlatining bir qismiga aylangan.
Iqtisodiyoti
13ÖzME Genuyani mamlakatning eng yirik porti va asosiy sanoat markazlaridan biri deb ta'riflaydi. Uning ma'lumotiga köra, Italiya şimolidagi sanoat hududlari taşqi savdosining katta qismini şu port orqali yuritadi, mamlakat eksport va importining beşdan bir uluşi Genuyadan ötadi, yillik yuk aylanmasi esa 50 million tonnaga yaqin bölgan. Portga neft, kömir, temir, paxta tolasi, yoğoç va don olib kelinadi, tayyor sanoat mahsulotlari esa çetga jönatiladi. Şahar hududida kemasozlik, samolyotsozlik, turbina va dvigatellar işlab çiqariş, lokomotiv va traktorsozlik, metallurgiya, neftni qayta işlaş, elektrotexnika va harbiy sanoat korxonalari töplangan; töqimaçilik, kimyo va oziq-ovqat sanoati ham rivojlangan.
Genuya temir yöl, avtomobil va havo yöllari kesişgan yirik transport tuguni. Rusça Vikipediyaga köra, şaharda Xristofor Kolumb nomidagi xalqaro aeroport va metropoliten bor.
Madaniyati
13ÖzME'ga köra, Genuyada 15-asrda asos solingan universitet, Nafis san'at akademiyasi, 1892-yildan işlayotgan Şahar muzeyi, suratlar galereyasi, opera va drama teatrlari mavjud. Me'moriy yodgorliklari orasida 11-asrga oid Santa-Mariya di Kastello çerkovi va San-Lorenso sobori, 16–17-asrlarda qurilgan saroylar alohida ajralib turadi. Rusça Vikipediyada aytilişiça, eski port yonidagi tarixiy markazda zodagonlarning «Rolli saroylari» joylaşgan bölib, ular YUNESKO himoyasiga olingan. Şahar homiysi Yahyo payğambar (Ioann Krestitel) hisoblanadi. Genuya sayyohlar köp keladigan şahar sifatida ham tanilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Genuya // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4239 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGenuya. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4239
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4239
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Генуяru.wikipedia.org
- 2Özbekça Vikipediya: Genuyauz.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 174–175-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 174–175-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.