Geraklit

+ Geraklit Efeslik (yunonça Herakleitos; taxminan miloddan avvalgi 544 — 483) — Sokratgaça davr yunon faylasufi, Ioniya maktabi vakillaridan biri. Rusça Vikipediya uni dialektikaning ilk tarixiy şaklini yaratgan mutafakkir…

+ ## Hayoti

+ Geraklitning hayoti haqida işonçli ma'lumot kam. Inglizça Vikipediyaga köra, u Kiçik Osiyoning ğarbiy sohilidagi Efes şahridan bölgan; bu şahar öşa davrda Ahamoniylar davlati ta'sirida edi. ÖzME'ga köra, Geraklit oliy ar…

+ Tuşunilişi qiyin, timsollarga boy uslubi uçun uni qadimdayoq «Qoronğu» yoki «Mubham» deb ataşgan. Inglizça Vikipediyaga köra, xalq orasida u «yiğlayotgan faylasuf» nomini olgan va «kulayotgan faylasuf» Demokritga qarşi q…

+ ## «Tabiat haqida» asari

+ ÖzME'ga köra, Geraklitning «Tabiat haqida» asaridan bizgaça 130 ga yaqin parça yetib kelgan. Rusça Vikipediyaga köra, Diogen Laertiy bu kitobni «Tabiat haqida», «Davlat haqida» va «Xudo haqida» degan uç qismdan iborat bö…

+ ## Ta'limoti

+ Geraklit olamning asosini olov deb bilgan. ÖzME'ga köra, uning fikriça, olam abadiy alangalanib va sönib turuvçi olovdan iborat: barça narsa olovdan paydo böladi va yana olovga qaytadi, boşqa moddalar esa olovning quyuql…

+ Uning falsafasining markazida özgariş ğoyasi turadi. Geraklitga köra, dunyodagi hamma narsa harakatda, oqimda va özgarişda bölib, bu jarayon «logos» deb atalgan umumiy qonuniyatga böysunadi. Unga nisbat beriladigan «hamm…

+ Geraklitning eng muhim ğoyalaridan biri — qarama-qarşiliklarning kuraşi va birligi. Uning nazariça, har qanday özgariş bir-biriga zid kuçlar töqnaşuvi natijasida yuz beradi, uyğunlik esa aynan şu kuraş içida tuğiladi. Öz…

+ ÖzME Geraklit qaraşlarida Şarq, xususan, zarduştiylik falsafasi va «Avesto» ğoyalari, şuningdek, qadimgi hind upanişadlarining ta'siri sezilişini ta'kidlaydi.

+ ## Ta'siri

+ Geraklit ta'limoti yunon falsafiy tafakkuriga katta ta'sir körsatgan. ÖzME'ga köra, uning ğoyalarini stoiklar qabul qilgan va ular orqali xristian va Ğarb falsafasiga kirib borgan. Yangi davrda Gegel, Şleyermaxer, Lassal…