Grinviç astronomiya rasadxonasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Grinviç astronomiya rasadxonasi, rasmiy nomi Grinviç qirollik rasadxonasi (inglizça Royal Observatory, Greenwich) — Buyuk Britaniyadagi tarixiy rasadxona; Londonning janubi-şarqidagi Grinviç bağida, Temza daryosiga qaragan tepalikda joylaşgan. U astronomiya va dengizçilik tarixida katta rol öynagan: undan ötgan meridian butun dunyo uçun boş meridian deb qabul qilingan, Grinviç vaqti esa hozirgi Butunjahon koordinatalangan vaqtining asosi bölgan. Xalqaro astronomiya ittifoqi röyxatida rasadxona «000» kodi bilan birinçi örinda turadi.12
Taşkil topişi
13Inglizça va Rusça Vikipediyaga köra, rasadxona 1675-yilda qirol Karl II farmoni bilan taşkil etilgan, poydevoriga birinçi toş öşa yil 10-avgustda qöyilgan. ÖzME rasadxona asos solingan yil sifatida 1685-yilni körsatadi, biroq boşqa manbalar 1675-yilni qayd etadi. Rasadxona ğoyasini 1674-yilda Jonas Mur ilgari surgan. Uning asosiy vazifasi dengizçilarga zarur bölgan geografik uzunlikni aniqlaş uçun osmon jismlari harakati jadvallari va yulduzlar örnini aniqlaştiriş edi. Şu maqsadda qirol «qirollik astronomi» lavozimini ta'sis etib, unga Jon Flemstidni tayinlagan.
Asosiy bino — Flemstid uyi — Kristofer Ren loyihasi asosida, ehtimol Robert Guk iştirokida qurilgan va 1676-yil yozida bitkazilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu Britaniyada ilmiy tadqiqot uçun maxsus qurilgan birinçi bino edi.
Ilmiy faoliyati
13ÖzME'ga köra, dastlab bu yerda yulduzlar katalogi tuzilgan va Oy harakati aniqlangan. 19-asrdan boşlab yulduzlar parallaksini ölçaş, Quyoşni muntazam suratga oliş, Quyoş doğlari va maş'allarining koordinatalarini aniqlaş, Quyoşdagi hodisalar tabiatini örganiş işlari olib borilgan.
Inglizça Vikipediyaga köra, 1767-yilda beşinçi qirollik astronomi Nevil Maskelin rasadxona kuzatuvlari asosida «Dengiz almanaxi»ni naşr eta boşlagan. 1833-yildan maxsus şarni tuşiriş orqali har kuni vaqt signali berilgan, 1852-yildan signal telegraf orqali tarqatilgan, 1924-yildan esa radioda eşittirila boşlagan. 1893-yilda 28 dyuymli katta refraktor örnatilgan.
Boş meridian
13ÖzME'ga köra, rasadxonadagi passaj asbobi orqali ötgan meridian 1884-yilda boş meridian sifatida qabul qilingan va geografik uzunlik şundan hisoblanadi; şu meridiandagi vaqt dunyo vaqti deb olingan. Inglizça Vikipediyaga köra, bu qaror Vaşingtondagi Xalqaro meridian konferensiyasida çiqarilgan. 1984-yildan boş meridian vazifasini Yer aylanişi xalqaro xizmatining meridiani bajaradi; u Grinviç meridianidan taxminan 102 metr şarqdan ötadi.
Köçiriliş va bugungi holati
13Inglizça Vikipediyaga köra, Londonning tungi yoruğliği kuzatişlarga xalaqit bera boşlagani uçun 1947-yilda rasadxonani köçiriş haqida qaror qabul qilingan. ÖzME'ga köra, 1953-yilda u Grinviçdan taxminan 70 km uzoqlikdagi 15-asrga oid Xerstmonso qasriga ötkazilgan. Inglizça Vikipediyaga köra, köçiş 1957-yilda yakunlangan, 1990-yilda rasadxona Kembrijga köçirilib, 1998-yilda yopilgan. Grinviçdagi tarixiy binolar hozir Milliy dengiz muzeyi tarkibidagi muzeyga aylantirilgan, ammo 2018-yildan bu yerda yana bir tadqiqot teleskopi işlay boşlagan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Grinviç astronomiya rasadxonasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2946 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGrinviç astronomiya rasadxonasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2946
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2946
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гринвичская обсерваторияru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Royal Observatory, Greenwichen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 3-jild, 449-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 449-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.