Hal (bezak)
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Hal (arabça) — oltin, kumuş va boşqa metallarning maydalangan kukuni hamda undan tayyorlanib, buyum yuzasiga yuguriladigan bezak qatlami. ÖzME'ga köra, bu atama ikki sohada — zargarlik va naqqoşlikda işlatiladi. Hal yordamida arzonroq material yuzasiga qimmatbaho metall tusini beriş mumkin; inglizça Vikipediyaga köra, zarhallaş butunlay oltindan yasalgan buyumga nisbatan ança arzonga tuşadi va kumuşdan farqli ravişda zarhallangan yuza qoraymaydi.12
Zargarlikda
13ÖzME'ga köra, zargarlar halni bir metall sirtini ikkinçi metall bilan qoplaş uçun qöllaydi: kumuş buyumga oltin, boşqa metallarga esa kumuş yuguriladi. Buyumga yopişib qolgan şunday yupqa qatlamning özi ham hal deb ataladi. Inglizça Vikipediya metallni oltin bilan qoplaşning qadimiy usullaridan birini — «olovli zarhallaş»ni tasvirlaydi: bunda oltinning simob bilan qotişmasi (amalgamasi) metall yuzasiga surtilib, söng qizdiriladi, simob buğlanib ketgaç, buyumda yupqa oltin parda qoladi. Ğarbda zarhallanadigan metall köpinça kumuş bölgan, Xitoyda esa bronza ustiga oltin yugurtiriş keng tarqalgan.
Naqqoşlik va me'morlikda
13Naqqoşlikda hal böyoq sifatida işlatiladi. ÖzME'ga köra, oltin, kumuş yoki bronza kukuni lok, alif yoki yelim bilan aralaştirilib böyoq tayyorlanadi, naqşlar şu böyoq bilan böyaladi va zarhallanadi. Ba'zan bezak yuzasiga avval lok surtilib, ustidan quruq hal sepiladi. Böyoqqa tuxum qöşilganda — oltin uçun sariği, kumuş uçun oqi — u yaltiroqligini uzoq saqlaydi.
Bu usul Yevropa san'atidagi «qobiq oltini» (inglizça «shell gold») ga yaqin. Inglizça Vikipediyaga köra, unda zarhallaş paytida tökilgan oltin zarralari asal bilan ezilib kukun holiga keltiriladi, yuvilib quritilgaç, arab yelimi bilan aralaştirib böyoq tayyorlanadi. Nomi örta asrlarda böyoqlarni dengiz çiğanoqlarida saqlaş odatidan kelib çiqqan; bunday böyoq rasmlarda mayda bezaklar va yorqin joylarni işlaşda, şuningdek, zarhallangan yuzalarni ta'mirlaşda qöllangan.
Özbekiston me'morligida
13ÖzME'ga köra, Özbekiston hududidagi köplab tarixiy obidalar hal qöşilgan böyoqlar bilan bezatilgan. Bunga Samarqanddagi Amir Temur maqbarasi va Tillakori madrasasining pardozi misol böla oladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Hal (bezak) // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3426 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHal (bezak). (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3426
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3426
Manbalar
3 ta manba- 1Inglizça Vikipediya: Gildingen.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Shell golden.wikipedia.org
- 3ÖzME, 11-jild, 64-b.manbaa.uz · ÖzME, 11-jild, 64-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.