Harsama ibn Ayon
SaqlaşBoşqa nomlari: Harthama ibn A'yan
Öqiş: 2 daqiqa
Harsama ibn A'yon (arabça: هرثمة بن أعين; 816-yil iyunda vafot etgan) — Xurosonda tuğilgan general va ilk Abbosiylar davri noibi. U al-Hodiy, Horun ar-Raşid va al-Ma'mun kabi xalifalar qöl ostida xizmat qilgan.
Hayoti
13Harsama Balxda tuğilgan va Banu Dabba qabilasiga mansub bölgan. U ikkinçi Abbosiy xalifa al-Mansur (754–775) davrida Abbosiy şahzoda va taxt vorisi Isa ibn Musaning tarafdorlaridan biri sifatida maydonga çiqqan. Isa taxtga bölgan da'vosidan al-Mansurning öğli al-Mahdiy (775–785) foydasiga voz keçişga majbur böldi. Al-Mahdiy Harsamani Bağdodga zanjirband holda keltirib, öz hukmronligi davomida qamoqda saqlagan.
Al-Mahdiyning öğli al-Hodiy (785–786) davrida Harsama ozod qilindi va xalifaning eng yaqin maslahatçilaridan biriga aylandi. Aytilişiça, u xalifaga ukasi va taxt vorisi Horun ar-Raşidni (786–809) qatl ettirişni tavsiya qilgan; bu bilan al-Hodiy öz öğillariga taxt yölini oçmoqçi bölgan, biroq reja xalifaning onasi al-Xayzuran aralaşuvi bilan barbod bölgan. Al-Hodiy vafot etgaç, Horunni qamoqdan Harsamaning özi ozod qilgan.
Horun ar-Raşid davrida
13Horun davrida ham Harsama yuqori lavozimlarda qoldi: Falastin, Misr, Mosul va keyinçalik Ifriqiya noibi böldi. Söngra Horunning vaziri Ja'far ibn Yahyo al-Barmakiy nazorati ostida xalifalik qöriqçilar qöşiniga (haras) qömondonlik qildi. Şu lavozimda 803-yilda Barmakiylarning qulaşida muhim rol öynadi va xalifalikning yetakçi harbiy rahbarlaridan biriga aylandi. U Kiçik Osiyodagi vizantiyaliklarga qarşi ikkita yozgi yurişga boşçilik qildi.
805–806-yillarda Xurosonda Rofe ibn Lays boşçiligida keng kölamli qözğolon boşlandi. Mahalliy noib Ali ibn Isa ibn Mahan uni bostira olmagaç, ar-Raşid 808-yilda Harsamani uning örniga yubordi.
Fuqarolar uruşi
13Ar-Raşid 809-yil mart oyida Tusda vafot etganda, Harsama Samarqandda edi va şarqda qoldi. Fuqarolar uruşida al-Aminga (809–813) qarşi al-Ma'mun (813–833) tomoniga ötdi. 812–813-yillardagi bir yillik Bağdod qamalida Tohir ibn Husayn bilan birga al-Ma'mun qöşinining ikki asosiy qömondonidan biri böldi: u şarqdan, Tohir ğarbdan hujum qildi. Qamalning sönggi bosqiçida Harsama al-Aminning taslim bölişi va hayotini saqlab qolişga urinib, uni Dajla daryosi orqali olib ötiş uçun qayiq yubordi. Qayiq ağdarilib ketdi, al-Aminni esa Tohirning odamlari asirga olib, qatl etişdi.
Harsama Iroqda qolib, 815-yilda Abul Saroya boşçiligidagi Aliylar tarafdorlari qözğolonini bostirişda yetakçi rol öynadi.
Ölimi
13Keyin Harsama Arabiston va Suriya noibi etib tayinlandi, biroq lavozimni egallamay, şarqqa yöl oldi. Maqsadi Marvdagi al-Ma'munga Iroqdagi haqiqiy ahvol va vazir al-Fadl ibn Sahl atrofidagi xurosonliklar hukumatni boşqarayotgani sabab yuzaga kelgan norozilik haqida xabar beriş edi. Biroq al-Fadl va tarafdorlari al-Ma'munni Harsamaga qarşi qayraşga erişdi. Harsama 816-yil iyunda qamoqqa olinib, qatl etildi.
Oilasi va avlodlari
13Uning öğli, Arminiya noibi Hatim otasining qatli haqida eşitib isyon kötardi, ammo öz ölimi tufayli qözğolon tez bostirildi. Yana bir öğli A'yon taxminan 820-yillarda Seyiston noibi bölgan. Hatim orqali avlodlari 9-asr oxirlarigaça yuqori lavozimlarda xizmat qilişda davom etgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Harsama ibn Ayon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1485 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAHarsama ibn Ayon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1485
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1485
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q11926223wikidata.org · P106, P569, P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.