Tohir Ibn Husayn
SaqlaşBoşqa nomlari: Tahir ibn Husayn
Öqiş: 2 daqiqa
Tohir ibn Husayn (775 yoki 776 – 822) — abbosiylar xalifaligi davridagi sarkarda va noib, Tohiriylar davlati hamda sulolasining asosçisi. U «Zul-yaminayn» («ikki öng qöl egasi») va «al-A'var» («bir közli») laqablari bilan ham tanilgan.
Kelib çiqişi va dastlabki hayoti
13Tohir Xurosondagi Hirot yaqinida joylaşgan Push (Puşang) qişloğida tuğilgan. Tuğilgan yili manbalarda 775 yoki 776 deb körsatiladi. U abbosiylar xizmatida bölgan forsiy dehqon zodagonlar oilasidan çiqqan. Ingliz tilidagi ma'lumotga köra, uning bobosining otasi Ruzayq Talha ibn Abdulloh al-Xuzoiyning mavlosi (ozod qilingan quli) bölgan. Ruzayqning öğli Mus'ab, keyin Mus'abning öğli — Tohirning otasi Husayn Push va Hirot hokimi bölgan.
Xuroson noibi Ali ibn Iso ibn Mohon davrida viloyatda tartibsizliklar bölgan; Tohir oilasi ham ta'qibga uçragan, Tohir esa bir muddat qamoqda saqlangan. 808 yilda Samarqandda Rofe ibn Lays qözğolon kötarganida, u Xarsama ibn A'yan tomonida qözğolonni bostirişda qatnaşgan. Şu voqealar paytida bir közini yöqotgani aytiladi, şundan «al-A'var» laqabi paydo bölgan.
Abbosiylar fuqarolar uruşi
13Horun ar-Raşid vafotidan (809) keyin uning öğillari al-Amin va Ma'mun örtasida taxt uçun kuraş boşlandi. Ma'mun tomonida Tohir qömondonlik qildi. 811 yil 3 iyulda Rayy yaqinidagi jangda uning kiçik qöşini al-Aminning noibi Ali ibn Iso boşçiligidagi katta qöşinni yengdi; Ali halok böldi. Şundan söng Tohir ğarbga yuriş qilib, Hamadon yaqinida yana bir qöşinni mağlub etdi, Xuziston, Kufa va Madoinni egalladi.
812 yil avgustida Tohir qöşini Bağdodga yetib keldi. Şahar qamali bir yildan ortiq davom etdi. 813 yil sentyabrida Dajla ustidagi suzuvçi köpriklar uzildi, Ma'mun tarafdorlari şaharning şarqiy çekkalarini egalladi. Yakuniy hujumda al-Amin asirga olinib, Tohirning buyruği bilan qatl etildi. Ma'mun xalifa böldi. Özbekça ma'lumotda Tohirning Jazira (Mesopotamiya) noibi va Bağdod harbiy garnizoni boşliği (sohib aş-şurot) bölgani ham qayd etilgan; inglizça ma'lumotda esa u dastlab Raqqadagi ahamiyatsiz lavozimga yuborilgani aytiladi.
Xuroson noibi
13821 yilda Tohir Xuroson noibi etib tayinlandi. U viloyatda hokimiyatini mustahkamladi va, masalan, Muhammad ibn Husayn Qusiyni Seiston hokimi qildi. 822 yilda juma xutbasida xalifa Ma'mun nomini tilga olmay, abbosiylardan mustaqilligini e'lon qildi. Şu tariqa Tohiriylar davlati (821–822 yillar deb körsatiladi) asos solindi.
Vafoti
13Tohir 822 yilda vafot etdi. Inglizça ma'lumotga köra, u xutbadan keyingi keçasi ölgan, ayrim manbalarga köra Ma'mun buyruği bilan zaharlangan. Rus tilidagi ma'lumotda ham zaharlaniş ehtimoli aytiladi. Ma'mun Tohirning öğlini otasining lavozimida qoldirdi. Rivoyatga köra, Tohir oxirgi sözlarini ona tili — fors tilida aytgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Tohir Ibn Husayn // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1193 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APATohir Ibn Husayn. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1193
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1193
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1Wikidata: Q1814900wikidata.org · P106, P569 (Yulian taqvimi), P19, P570 (Yulian taqvimi), P20
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.