Hisor tizmasi

+ Hisor tizmasi — Markaziy Osiyodagi toğ tizmasi; Pomir-Oloy toğ tizimining ğarbiy qismida, [[m:337|Özbekiston]] va [[m:382|Tojikiston]] hududida joylaşgan. ÖzME'ga köra, u Zarafşon, Qaşqadaryo va Amudaryo havzalarini bir-…

+ ## Nomi

+ Rusça Vikipediyaga köra, «Hisor tizmasi» nomini 1871-yilda Örta Osiyoni tadqiq qilgan rus olimi A. P. Fedçenko taklif etgan. Nom tizmaning janubiy yon bağridan boşlanadigan Hisor vodiysi va undagi Hisor şahri bilan boğli…

+ ## Tuzilişi va relyefi

+ ÖzME ma'lumotiga köra, tizma asosan kristalli jinslar — granodiorit, slanets, qumtoşlardan, şuningdek gips, konglomerat va dolomitdan tarkib topgan; ularni paleozoy va mezozoy davrlarida granit intruziyalari yorib çiqqan…

+ Tizmaning şimoliy yon bağri tik va qoyali, janubiy yon bağri esa ança qiya, unda keng platolar va unumdor vodiylar bor. Relyef kuçli parçalangan: suvayirğiç va yon bağirlarda tekislangan yuzalar uçraydi, ularni tor daral…

+ ## Suvlari va muzliklari

+ Şimoliy va ğarbiy yon bağirlarni Zarafşon va Qaşqadaryo, janubiy yon bağirni esa Kofarnihon, Varzob, Şirkent, Töpolondaryo, Sarboğ va boşqa daryolar çuqur daralar hosil qilib kesib ötadi. Tizmada morena, töğon va karst y…

+ ## Iqlimi va tabiati

+ Yozi qisqa va salqin, qişi sovuq va sernam. 2000 metr balandlikda iyulning örtaça harorati 20° atrofida bölsa, 3600 metrda 0° gaça pasayadi. Yillik yoğin janubi-ğarbiy yon bağirda 600–1200 millimetr, şimoli-şarqiy yon ba…

+ Pastki qismlarda böz tuproqlar ustida efemer ösimliklar, buğdoyiq va şuvoq ösadi, aççiqbodom, qarağat, dölana kabi butalar uçraydi. 1200–2500 metr oraliğida arçazorlar, 2500 metrdan yuqorida alp ötloqlari boşlanadi. Hayv…

+ ## Muhofazasi

+ ÖzME'ga köra, noyob ösimlik va hayvonlarni hamda geologik yodgorliklarni saqlab qoliş maqsadida tizma hududida Hisor qöriqxonasi, Köqitang va Kitob paleontologik-stratigrafik qöriqxonalari taşkil etilgan. Rusça Vikipediy…