Humayrobegim

Humayrobegim (1918-yil 24-iyul, Kobul — 2002-yil 26-iyun, Rim) — Afğonistonning sönggi şohi Muhammad Zohirşohning rafiqasi va amakivaççasi, Afğoniston malikasi. U mamlakatda ayollar huquqlari harakati bilan boğliq faoliyati bilan tanilgan.

Humayrobegim afğon zodagoni sardor Ahmadşohxon va uning birinçi xotini Zarinbegimning qizi edi. Inglizça Vikipediyada uning otasi saroy vaziri va şoh rafiqasi Mah Parvarbegimning ukasi, onasi esa Omonulloxonning qarindoşi ekani qayd etilgan. 1931-yil 7-noyabrda 13 yoşida amakivaççasi, valiahd şahzoda Muhammad Zohirga (u 17 yoşda edi) turmuşga çiqdi.

Ularning olti öğil va ikki qizi tuğilgan: Bilqisbegim, Muhammad Akbarxon, Ahmadşoh, Maryambegim, Muhammad Nodirxon, Şoh Mahmudxon, Muhammad Dovudxon va Mir Vaysxon. Muhammad Dovudxonning tuğilgan sanasi manbalarda turliça: özbekça va rusça Vikipediyada 1949-yil 17-aprel, inglizça Vikipediyada 1949-yil 14-aprel körsatilgan.

1933-yil 8-noyabrda Muhammad Zohirşohning otasi şoh Muhammad Nodirşoh öldirilgaç, uning eri taxtga ötirdi va Humayrobegim malika böldi.

Inglizça Vikipediyaga köra, şoh hukmronligining dastlabki davrida malika jamoat hayotida katta rol öynamagan. Ikkinçi jahon uruşidan keyin esa ayollar mavqeini ham qamrab oluvçi islohotlar zarur deb topilgan. 1946-yilda Humayrobegim yangi taşkil etilgan Ayollar farovonligi jamiyatining homiysi böldi; bu Afğonistondagi ayollar masalalari böyiça birinçi jamiyat edi.

1959-yilda boş vazir Muhammad Dovudxonning ayollarni ixtiyoriy ravişda çadrani taşlaşga çaqiriğini qöllab-quvvatlab, u özi birinçi bölib çadrasiz çiqdi. Inglizça Vikipediyaga köra, 1959-yil avgustida Jaşn bayramining ikkinçi kuni malika va malika Bilqisbegim harbiy parad paytida boşqa ayollar bilan birga oçiq holda qirollik ayvonida paydo böldi. Bu qadam ruhoniylar noroziligiga sabab böldi. Çadri heç qaçon taqiqlanmagan, biroq malika va boş vazir rafiqasining namunasiga amaldorlar oilalari va ayrim şahar ayollari ergaşgan. Şundan söng malika ommaviy tadbirlarda oçiq qatnaşib, xayriya bilan şuğullangan va kasalxonalarni borib körgan.

1973-yilda şoh Italiyada davolanayotganida sobiq boş vazir, şohning amakivaççasi Muhammad Dovudxon davlat töntarişi qildi. Afğoniston respublika deb e'lon qilindi va avgustda Muhammad Zohirşoh taxtdan voz keçdi. Inglizça Vikipediyaga köra, malika töntariş paytida Afğonistonda qolgan va boşqa qirollik a'zolari bilan birga uy qamoğida bölgan, keyin Italiyaga borişga ruxsat olgan.

Keyingi 29 yilni er-xotin Rim şimolidagi Olgiata kommunasidagi kiçik villada ötkazdi. Şoh asosan tarafdorlarining xayriyasi hisobiga kamtarona yaşagan. Vafotidan olti yil oldin malika yoruğlikka allergiya sezib, köp vaqtini qoronği xonalarda ötkazgan.

Vatanga qaytiş rejalaştirilganidan bir hafta oldin yurak yetişmovçiligi va nafas qisişi bilan kasalxonaga yotqizilgan va ikki kundan keyin, 2002-yil 26-iyunda vafot etgan. Jasadi Kobulga olib kelingan: sana özbekça va rusça Vikipediyada 24-avgust, inglizçada 29-iyun deb berilgan. Kobuldagi ikki masjidda motam marosimlari ötkazilib, u şoh maqbarasiga dafn etilgan.

U Quyoş ordeni (Afğoniston, 1933), Faxriy legion ordeni (Fransiya, 1950), Pleiades ordeni (Eron, 1950), Germaniya Federativ Respublikasi oldidagi xizmatlari uçun ordenining katta xoçi (1963) va Qimmatbaho toj ordeni (Yaponiya, 1969) bilan taqdirlangan.