Matyoqub Qöşjonov

Matyoqub Qöşjonov — özbek adabiyotşunosi va adabiy tanqidçisi, Özbekiston Fanlar akademiyasining akademigi (2000), filologiya fanlari doktori (1972). ÖzME'ga köra, u 1918-yil 5-mayda hozirgi Turkmanistonning Toşhovuz viloyatida tuğilgan va 2005-yil 16-avgustda Toşkentda vafot etgan. Özbekça Vikipediyaga köra, olimning tuğilgan joyi Hallang qişloği bölgan. XX asr özbek adabiyoti, adabiyot nazariyasi va yozuvçi mahorati masalalariga bağişlangan köplab kitoblar muallifi.1

ÖzME ma'lumotiga köra, Qöşjonov 1946-yilda Toşhovuzdagi öqituvçilar institutini, 1950-yilda Örta Osiyo universitetining filologiya fakultetini tamomlagan. 1942–1945-yillarda Ikkinçi jahon uruşida qatnaşgan; Özbekça Vikipediyaga köra, frontda mergan bölgan. 1950–1953-yillarda Özbekiston Kompartiyasi Markaziy qömitasida mas'ul xodim bölib işlagan, 1957–1960-yillarda Örta Osiyo universitetida dotsent sifatida dars bergan.

1960-yildan olimning faoliyati Özbekiston Fanlar akademiyasining Til va adabiyot instituti bilan boğliq bölgan: ÖzME'ga köra, u bu yerda katta ilmiy xodim (1960–1975), direktor (1975–1986), keyin yetakçi ilmiy xodim va ilmiy maslahatçi bölib işlagan. 1978-yilda «Özbekistonda xizmat körsatgan fan arbobi» unvoni berilgan. Özbekça Vikipediyada uning akademiyaga a'zoligi 1979-yildan deb körsatiladi.

ÖzME'ga köra, Qöşjonovning asosiy tadqiqotlari XX asr özbek adabiyotining rivojlaniş qonuniyatlari, adabiy tanqid va adabiyotşunoslik metodologiyasi, adabiyot nazariyasi va yozuvçi mahorati muammolariga qaratilgan. U Abdulla Qodiriy, Abdulla Qahhor, Oybek, P. Qodirov, O. Yoqubov, Abdulla Oripov va boşqa adiblarning ijodiy mahoratini örgangan, badiiy asardagi syujet, kompozitsiya, xarakter va konflikt masalalarini tahlil qilgan.

Özbekça Vikipediyaga köra, olim özbek adabiyotşunosligi va tanqidçiligiga ilmiy izçillik olib kirgan, xarakter muammosini asar tuzilişi va badiiy til bilan boğliq holda tadqiq etgan. Uning qalamiga qirqdan ortiq ilmiy, adabiy-tanqidiy va xotira kitoblari mansub. Asosiy işlari orasida «Hayot va mahorat» (1962), «Oybek mahorati» (1965), «Hayot va nafosat» (1970), «Ijod saboqlari» (1973), ikki jildlik «Saylanma» (1982–1983) va «Diydor» (2004) bor.

Mustaqillik yillarida olim adabiyotga yangiça nigoh bilan qaragan. ÖzME'ga köra, u «Özbekning özligi» (1994) va hammualliflikda yozilgan «Abdulla Oripov» (2000) kitoblarida taniqli adiblar haqida mulohaza yuritgan. Qöşjonov badiiy-biografik nasr bilan ham şuğullangan: «Tepki bosildi» (1990), «Alam» (1996), «Dagiş» (1999) va «Armon» (2004) asarlari şu janrga mansub.

ÖzME'ga köra, Qöşjonov 1977-yilda Hamza nomidagi Özbekiston Davlat mukofotiga sazovor bölgan. U «El-yurt hurmati» (1999) va «Buyuk xizmatlari uçun» (2003) ordenlari bilan taqdirlangan.