Toşhovuz viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Toşhovuz viloyati (turkmança Daşoğuz velayati) — Turkmanistonning şimolidagi viloyat. Amudaryoning quyi oqimida, daryoning çap sohilida joylaşgan va Özbekiston bilan çegaradoş. Ma'muriy markazi — Toşhovuz (hozirgi rasmiy nomi Daşoğuz) şahri.12
Tarixi
13Rusça Vikipediyaga köra, viloyat hududi qadimgi Xorazm madaniyatining markazlaridan biri bölgan. Bu yerda erta temir davriga oid Quyusoy madaniyati yodgorliklari topilgan, qadimgi Xorazm davlatining ilk poytaxtlari — Kuzaliqir va Qal'aliqir xarobalari, örta asrlarda esa Xorazmşohlar poytaxti Köhna Urganç joylaşgan. XI asrda bu yerda faoliyat körsatgan Xorazmşoh Ma'mun akademiyasida Abu Ali ibn Sino va Abu Rayhon Beruniy kabi olimlar işlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, Köhna Urganç YuNESKO Butunjahon merosi röyxatiga kiritilgan.
ÖzME'ga köra, viloyat dastlab 1939-yil 21-noyabrda tuzilgan, 1963-yil yanvarda tugatilgan va 1970-yil 14-dekabrda qayta taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, mustaqillikdan söng sobiq Toşhovuz viloyati hududida 1992-yil 14-dekabrda velayat taşkil etilgan, 1999-yilda esa markaz şahri va velayat Daşoğuz deb qayta nomlangan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, viloyat maydoni 73,6 ming km²; inglizça Vikipediyada 73 430 km² deb berilgan. Hudud tekislikdan iborat, uning köp qismini Qoraqum çölining qumliklari egallaydi. Şimoliy qismida Amudaryoning qadimiy özanlari va deltasi, Sariqamiş botiği hamda Ustyurt platosining janubi-şarqiy çekkasi joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, Turkmanistondagi eng katta köl — Sariqamiş köli şu velayat hududida.
Iqlimi keskin kontinental: yozi issiq va quruq, qişi kam qorli. ÖzME'ga köra, Toşhovuzda iyulning örtaça harorati 27°, yanvarniki –5,5°, yillik yoğin 100–150 mm. Tuproqlari asosan böz tuproq, qadimiy allyuvial tekisliklarda taqir va şörxoklar uçraydi. Qumliklarda saksovul, çerkez, quyonsuyak, Amudaryo qayirida esa töqay ösimliklari ösadi. Inglizça Vikipediyaga köra, Orol dengizi falokati oqibatida viloyatda tuproqlarning şörlanişi kuçaygan va minglab kvadrat kilometr ekin yerlari yaroqsiz holga kelgan.
Aholisi va ma'muriy bölinişi
13ÖzME 2001-yil uçun aholini 1165 ming kişi deb körsatgan, uning uçdan ikki qismi qişloqlarda yaşagan. Inglizça Vikipediyaga köra, 2022-yilgi röyxatga olişda aholi 1,55 million kişini taşkil etgan; uning qariyb 67 foizi turkmanlar, 32 foizga yaqini özbeklar bölgan, qozoq, rus, qoraqalpoq va boşqa xalqlar vakillari ham yaşaydi.
ÖzME yozilgan davrda viloyat 6 tumandan iborat bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2022-yilgi islohotdan söng velayat tarkibida 7 etrap va 9 şahar bor.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, viloyat Turkmanistonning asosiy paxtaçilik va çorvaçilik hududlaridan biri. Sanoatida paxta tozalaş, yoğ-moy, göşt-sut va quriliş materiallari işlab çiqariş yetakçi örinda turadi. Ekinzorlar Amudaryodan Toşsoqa, Qiliçniyozboy, Şovot va boşqa kanallar orqali suğoriladi; paxta, ğalla, şoli, kunjut, sabzavot va poliz ekinlari yetiştiriladi, boğdorçilik va pillaçilik rivojlangan. Çorvaçilik asosan göşt, jun va qoraköl teri yetiştirişga ixtisoslaşgan. Inglizça Vikipediya 2017–2019-yillarda viloyatda har yili 140 ming gektar atrofida maydonga paxta ekilganini qayd etadi.
Viloyatda musiqali drama teatri va Köhna Urganç tarixiy-me'moriy muzey-qöriqxonasi faoliyat körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Toşhovuz viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3728 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAToşhovuz viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3728
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3728
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Дашогузский велаятru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Daşoguz Regionen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 8-jild, 595–596-b.manbaa.uz · ÖzME, 8-jild, 595–596-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.