ICBC

Xitoy sanoat va tijorat banki (inglizça: Industrial and Commercial Bank of China, qisqartirilgan: ICBC) — Xitoyning “Katta törtligi”ga kiruvçi yirik davlat tijorat banki. Manbalarda u Xitoyning va dunyoning eng yirik tijorat banki sifatida ta'riflanadi; boş qarorgohi Pekinda joylaşgan.

1978-yil dekabrdagi Xitoy Kommunistik partiyasi 11-Markaziy qömitasining uçinçi plenar sessiyasidan söng Xitoyda moliya tizimini isloh qiliş boşlandi. Xalq banki markaziy bank vakolatlarini saqlab qoldi, sanoatni kreditlaş va depozitlarni qabul qiliş uçun esa ICBC taşkil etildi. Taşkil etilgan sana manbalarda farq qiladi: özbekça va rusça Vikipediyada 1984-yil 1-yanvar, inglizça Vikipediyaning kiriş qismida 1984-yil 4-yanvar, şu maqolaning keyingi qismida esa 1-yanvar körsatilgan.

Birinçi ön yilda bankning asosiy körsatkiçlari yiliga taxminan 20% ösdi: depozitlar 170 milliard yuandan (1984) 884 milliard yuangaça (1993), kreditlar 247 milliard yuandan 1,113 trillion yuangaça ösdi. Ikkinçi ön yillikda ICBC ixtisoslaştirilgan davlat bankidan tijorat davlat bankiga aylantirildi, muddati ötgan kreditlarning köp qismi 1999—2000-yillarda China Huarong Asset Management Co., Ltd.ga ötkazildi. Xorijdagi kengayiş Gonkongdagi şöba korxonalar bilan boşlandi; 1999-yilda Lyuksemburgda ofis oçildi, u 2011-yilda Yevropa mintaqaviy ştab-kvartirasiga aylandi.

2005-yil oktyabrda bank mas'uliyati çeklangan jamiyat sifatida qayta röyxatdan ötdi. 2006-yil oktyabr oxirida aksiyalari Şanxay va Gonkong birjalarida röyxatga olinib, birlamçi ommaviy taklif ötkazildi; özbekça va rusça maqolalarda u 22 milliard dollar bilan dunyo tarixidagi eng yirik IPO deyiladi, inglizça maqolada esa 21,9 milliard dollar va 2010-yilda Agricultural Bank of China bu rekordni yangilagani qayd etilgan. 2008-yilda ICBC Nyu-Yorkda filial oçgan ikkinçi Xitoy banki böldi, 2011-yilda Ispaniya va Pokistonda filiallari oçildi, 2014-yilda Quvaytda filial oçgan birinçi Xitoy banki böldi. 2015-yilda Turkiyaning TekstilBank sotib olinib, ICBC Turkey taşkil etildi. 2016-yil noyabrda bank Rossiyada depozit qabul qiliş litsenziyasini oldi. 2013-yildan global tizimli muhim banklardan biri hisoblanadi.

ICBC Xitoy bank sektorining beşdan bir qismini nazorat qiladi. Asosiy bölinmalari:

• Korporativ bank — kiçik biznesdan yirik korporatsiyalar va moliya institutlarigaça 8,6 milliondan ortiq korporativ mijozga xizmat körsatadi.
• Xususiy bank — jismoniy şaxslarga xizmatlar, şuningdek aktivlarni boşqariş, saqlaş xizmatlari va pensiya suğurtasi.
• Ğaznaçilik xizmatlari — qimmatli qoğozlar bilan işlaş va valyuta ayirboşlaş.

Faoliyatning asosiy mintaqasi Xitoy bölib, bank daromadi va aktivlarining 90% dan ortiği şu yerga töğri keladi. Bank xorijda 49 mamlakatdagi 426 taşkilotni öz içiga olgan tarmoqqa ega, Janubiy Afrika Standard Banki bilan hamkorlik orqali Afrikaning 20 mamlakatida mavjud.

• 2006-yilgi IPO: 48,4 milliard aksiya, jami aksiyalarning 18 foizi.
• 1993-yilda bank depozit va kreditlari Xitoydagi barça depozit va kreditlarning taxminan 40% ini taşkil etgan.
• 2004-yil oxirida aktivlari Xitoy bank sektori aktivlarining 18% ini taşkil etgan.
• Xususiy bankda 2020-yil oxirida mijozlar soni 680 million, çiqarilgan bank kartalari 1,227 milliard dona.
• 2021-yilda sof foyda 350,2 milliard yuan (oldingi yilga nisbatan 10,2% köp), operatsion daromad 860,9 milliard yuan.
• 2022-yilda sof foyda 360,48 milliard yuan, 2023-yilda 365,12 milliard yuan (rusça Vikipediya).
• 2018-yilda aktivlari 4210,9 milliard dollar (özbekça Vikipediya).
• Filiallar va xodimlar soni manbalarda turliça: özbekça maqolada 17 460 filial va 440 000 xodim, rusça maqolada 2022-yil oxiriga 16,5 mingga yaqin filial va 427 mingdan ortiq xodim.

Aksiyalarning nazorat paketi bir neça davlat investitsiya kompaniyalari orqali Xitoy hukumatiga tegişli. Eng yirik aksiyadorlar: Central Huijin Investment Ltd. (34,71%), Xitoy Moliya vazirligi (31,14%), şuningdek Xitoy Ijtimoiy ta'minot jamğarmasi milliy kengaşi (3,46%). Aksiyadorlar soni özbekça maqolada 500 mingdan ortiq, rusça maqolada 700 mingdan ortiq deyiladi.

Bank prezidenti 2020-yil iyulidan Liao Lin (1966-yilda tuğilgan); u 2021-yil martidan boş direktor lavozimini ham egallaydi. Rusça maqolaga köra, 2024-yil fevralidan direktorlar kengaşi raisi ham u. Özbekça maqolada 2019-yil mayidan direktorlar kengaşi raisi sifatida Çen Siqing körsatilgan.

Bankning şöba va qöşma korxonalari qatoriga ICBC (Asia), ICBC (Makao), ICBC Standard Bank plc, ICBC (Europe) SA, ICBC Turkey, ICBC (Argentina), ICBC (USA), ICBC Financial Leasing va ICBC-AXA Assurance kiradi; Standard Bank Group Ltd.dagi uluşi 20%.