Inbriding
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Inbriding (inglizça inbreeding: in — «içida» va breeding — «köpaytiriş»), insuxt — bir populyatsiya içida yaqin qarindoş yoki umumiy ajdodga ega organizmlarni özaro çatiştiriş. Rusça Vikipediyaga köra, «inbriding» atamasi asosan hayvonlarga nisbatan, ösimliklar uçun esa nemisça «insuxt» atamasi köproq qöllanadi. Inbridingning eng çekka şakli — öz-özini uruğlantiriş yoki öz-özini çanglatiş.1
Genetik mohiyati
13Rusça Vikipediyaga köra, diploid organizm har bir genni ikki nusxada — otadan va onadan oladi. Agar bu allellar har xil bölsa, organizm şu gen böyiça geterozigota, bir xil bölsa — gomozigota deyiladi. Qarindoş ota-onalarning allellari köp hollarda bir xil bölgani uçun inbridingda gomozigotalik har bir avlodda ortib boradi. ÖzME ham qarindoşlik darajasi oşgan sari gomozigotali organizmlar paydo böliş ehtimoli ortişini ta'kidlaydi.
ÖzME'ga köra, inbridingning eng yuqori darajasiga ösimliklarni öz-özidan çanglatiş va hayvonlarni yaqin qarindoşlari bilan juftlaş orqali erişiladi. Uning natijasida inbred (insuxt) liniyalar olinadi, organizm belgilari esa avloddan-avlodga barqarorlaşib boradi. Inbridingning darajasi Rayt taklif etgan formula yordamida inbriding koeffitsiyenti sifatida hisoblanadi.
Tabiatda
13Öz-özidan çanglanadigan ösimliklarda tabiiy inbriding köpinça çetdan çanglaniş bilan almaşinib turadi. ÖzME'ga köra, öz-özidan çanglaniş irsiy barqarorlikni, çetdan çanglaniş esa geterozis va irsiy xilma-xillikni ta'minlaydi.
Seleksiyada qöllanişi
13Seleksiyaçilar inbridingdan zot yoki navning kerakli belgilarini mustahkamlaş uçun foydalanadi. ÖzME'ga köra, u retsessiv allellarni aniqlaş, köp allellar böyiça gomozigotali sof liniyalar oliş va zot hamda navlardagi qimmatli belgilarni saqlab qolişda qöllanadi; uning yordamida köplab ekin navlari va hayvon zotlari yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, inbriding orqali genetik jihatdan bir xil organizmlardan iborat liniyalar olinadi va ular biologik hamda tibbiy tajribalar uçun qulay hisoblanadi.
Salbiy oqibatlari
13Rusça Vikipediyaga köra, yaqin qarindoşlarni çatiştirişda inbred depressiya yuzaga kelişi mumkin: ekinlarning hosildorligi pasayadi, hayvonlar maydalaşadi, turli nuqson va mayiblar paydo böladi. Bu holat zararli retsessiv allellar böyiça gomozigotalik bilan izohlanadi va nuqsonli gen taşuvçilarini saralab çiqariş orqali bartaraf etiladi. Genetika bu jarayonlarning qonuniyatlarini örganadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Inbriding // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/2601 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAInbriding. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/2601
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/2601
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Инбридингru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 157–158-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 157–158-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.