Issiqköl viloyati
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Issiqköl viloyati — Qirğiziston tarkibidagi viloyat, mamlakatning eng şarqiy hududi. ÖzME'ga köra, u 1970-yil 11-dekabrda taşkil etilgan. Rusça Vikipediyaga köra, viloyat dastlab 1939-yil noyabrda tuzilgan, 1959-yilda tugatilgan va 1970-yilda qayta tiklangan. Ma'muriy markazi — Qoraqöl şahri (Rusça Vikipediyaga köra, 1991-yilgaça Prjevalsk deb atalgan). Viloyat nomini öz hududidagi Issiqköl kölidan olgan.1
Geografik örni
13Viloyat şimolda Qozoğiston, janubi-şarqda Xitoy bilan çegaradoş; Rusça Vikipediyaga köra, ğarbda Çuy, janubi-ğarbda Narin viloyatlari bilan qöşni. ÖzME'da maydoni 43,5 ming km² deb körsatilgan. Hudud butunlay Tyanşan toğlarida yotadi. Uning şimolidagi Issiqköl soyligini şimoldan Kungay Olatov (4770 m gaça), janubdan Terskay Olatov (5216 m gaça) tizmalari örab turadi. Rusça Vikipediyaga köra, «Issiqköl» nomi «iliq köl» ma'nosini anglatadi: köl baland toğlarda joylaşganiga qaramay qişda muzlamaydi va dunyodagi şör köllar orasida kattaligi böyiça ikkinçi örinda turadi.
Terskay Olatovning janubiy yonbağirlari 2500—3850 m balandlikdagi sirtlarga tutaşadi. Janubi-şarqda Qaqşaltov tizmasi kötarilgan; ÖzME'ga köra, bu yerda Ğalaba çöqqisi (7439 m) va undan şimolroqda Xontangri çöqqisi (6995 m) joylaşgan. Inilçiq kabi yirik muzliklar ham şu yerda. Tup, Jirğalan, Çu va Sarijaz viloyatning yirik daryolaridir.
Iqlimi va tabiati
13ÖzME'ga köra, Issiqköl soyligining iqlimi mö'tadil kontinental: yoz iliq, iyulning örtaça harorati 17° atrofida, qiş yumşoq, yanvarda −2...−6°. Yoğin ğarbda yiliga 100—200 mm, şarqda 400—500 mm. Baland sirtlarda iqlim ança sovuq, 4500 m dan yuqorida esa harorat yil böyi noldan past bölib qoladi.
Soylikning ğarbida çöl va çala çöl, şarqida 2100 m gaça daştlar, 2100—3200 m balandlikda ötloqli daştlar va örmonlar, undan yuqorida alp ötloqlari, eng tepada qor va muzliklar joylaşgan. Silovsin, qönğir ayiq, bars, toğ takasi, arxar yaşaydi, köl suv quşlariga boy. Viloyatda Issiqköl qöriqxonasi bor.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 1990-yillar örtalarida viloyatda 427 ming kişi yaşagan; aholining köpçiligi qirğizlar, şuningdek özbek, qozoq, rus, ukrain, tatar va uyğurlar ham istiqomat qilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2015-yil boşida aholi 463,9 ming kişini taşkil etgan, uning köp qismi köl atrofida, ayniqsa Baliqçi va Qoraqöl şaharlarida yaşaydi.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, viloyat sanoatida işlov beruvçi tarmoqlar yetakçi, qişloq xöjaligining asosiy tarmoği esa çorvaçilik bölib, unda asosan mayin junli qöyçilik, göşt-sut çorvaçiligi va zotli yilqiçilik rivojlangan; ğalla, dukkakli ekinlar va kartoşka ekiladi, boğdorçilik ham muhim. Sanoatda elektrotexnika, tikuvçilik, oziq-ovqat, yoğoçsozlik va kemasozlik korxonalari bor. Jirğalanda toşkömir, Qajisoyda qönğir kömir qazib olinadi. Köldan baliq ovlanadi va unda muntazam kema qatnovi yölga qöyilgan.
Bişkekdan Baliqçigaça temir yöl ötkazilgan. Kölning şimoliy sohilida Çölponota kurort zonasi, Qoraqöl atrofida esa issiq buloqlar va şifobaxş balçiqqa asoslangan Oqsuv va Jetiöğuz kurortlari joylaşgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Issiqköl viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3837 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIssiqköl viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3837
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3837
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Иссык-Кульская областьru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 353-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 353-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.