Jezqazğan
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Jezqazğan (qozoqça Jezqazğan — «mis qazimoq») — Qozoğistonning markaziy qismidagi şahar, mis rudasi qazib oliş va rangli metallurgiyaning yirik markazi. ÖzME'ga köra, şahar Kengir suv omborining öng sohilida joylaşgan va Qarağanda viloyati tarkibida bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1997-yil mayigaça u Jezqazğan viloyatining markazi edi, 2022-yil 8-iyundan esa yangi tuzilgan Ulitov viloyatining ma'muriy markazi hisoblanadi; aholisi 85 mingdan ortiq.1
Joylaşuvi va tabiati
13Rusça Vikipediyaga köra, şahar Ulitov toğlaridan janubi-şarqda, Qora-Kengir daryosi havzasida, Betpaqdala çölining şimoli-ğarbiy çekkasida joylaşgan. U çöl va yarimçöl mintaqalari tutaşgan hududda turadi; asosiy suv manbalari — Qora-Kengirdagi Kengir suv ombori va şahardan janubdagi Jezdi suv ombori. Iqlimi keskin kontinental va quruq, tez-tez çang böronlari bölib turadi. Atrofda şuvoq va boşoqli ösimliklar, böri, korsak tulki, quyon, suğur, yumronqoziq kabi hayvonlar uçraydi. Temir yöl orqali Astana, Olmaota, Qarağanda va Qizilörda bilan boğlangan, qöşni Satpayev şahri 24 km uzoqlikda.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, hududdagi mis konlari mahalliy aholiga qadimdan ma'lum bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu yerda bronza davridayoq mis qazilgan va eritilgan: arxeologlar mis eritiş peçlari, mis quymalari va bronza öq uçlarini topgan. Kon haqidagi dastlabki yozma ma'lumot 1771-yilda kapitan Riçkovning qozoq çöllariga sayohati kundaliklarida uçraydi. ÖzME'ga köra, öşa yili baron Traunberg ekspeditsiyasi Ulitov janubida mis rudalarini aniqlagan, 1847-yilda esa Yekaterinburglik savdogar N. Uşakov kon maydonini ijaraga olgan.
Rusça Vikipediyaga köra, 1909-yilda konni ingliz va fransuz aksionerlik kompaniyalari sotib olib, Qarsaqpayda mis eritiş zavodi qurilişini boşlagan; jihozlar 400 km uzoqdagi bekatdan tuyalarda taşilgan. ÖzME'ga köra, Qarsaqpay zavodi ilk mahsulotini 1928-yilda bergan. Şahar aholi punkti sifatida 1939-yilda Kengir ovuli örnida işçilar posyolkasi tarzida tuzilgan, 1941-yilda Katta Jezqazğan deb nomlangan va 1954-yil 20-dekabrda şahar maqomini olgan. 1954-yilda Jezqazğan boyitiş fabrikasi ham işga tuşirilgan.
Xöjaligi
13ÖzME'ga köra, Jezqazğan mis koni aniqlangan zaxiralari böyiça dunyodagi eng yirik konlardan biri. Ruda tarkibida misdan taşqari qörğoşin, rux, kumuş, oltingugurt, oltin hamda nodir va tarqoq elementlar bor. Atrof hududda volfram, molibden, temir, marganets va optik kvars zaxiralari, kömir, neft va gaz konlari aniqlangan. Şaharda mis eritiş va gidrometallurgiya zavodlari, boyitiş fabrikalari, mexanika, yengil va oziq-ovqat sanoati korxonalari işlaydi; rangli metallurgiya korxonalari «Kazakhmys» korporatsiyasi tarkibiga kiradi. ÖzME'ga köra, şaharda oliy va örta maxsus öquv yurtlari hamda tarix-ölkaşunoslik muzeyi faoliyat körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Jezqazğan // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3934 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJezqazğan. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3934
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3934
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Жезказганru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 3-jild, 119–120-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 119–120-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.