Juvonmard Alixon
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Juvonmard Alixon (Juvonmard sulton; töla ismi Muiniddin Javonmardali sulton bin Abu Saidxon; vafoti 1578-yil 6-oktabr) — şayboniylar sulolasiga mansub hukmdor, 1572–1578-yillarda Samarqand hokimi. ÖzME'ga köra, u Könçkunçixonning nabirasi bölgan, Abdullaxon II davrida Movarounnahrda keçgan siyosiy kuraşlarda faol qatnaşgan va oxir-oqibat şu kuraş qurboni bölgan.
Siyosiy faoliyati
13ÖzME'ga köra, Juvonmard Alixon 1532–1533-yillarda Xorazmdagi içki nizolardan foydalanib, Movarounnahrdagi şayboniylar — Ubaydullaxon, Baroqxon (Navröz Ahmadxon) va Hisor sultonlari bilan birga Xorazmga qilingan yurişda qatnaşgan. Baroqxon hukmronligi yillarida akasi Gadoyxon bilan Farğonani boşqargan. Keyinroq aka-ukalar Abdullaxon II bilan ittifoq tuzib, Baroqxon ölimidan söng Samarqandni egallagan Boboxondan 1557-yilda şaharni tortib olişgan.
Samarqand avval Juvonmardning akasi Sulton Sa'idga berilgan va u 1557–1572-yillarda şaharni boşqargan. Uning vafotidan keyin hokimlik Juvonmard Alixonga ötgan. ÖzME'ga köra, u Abdullaxonning Toşkent va Turkiston hukmdorlari Boboxon va Darveşxonga qarşi kuraşida yaqindan iştirok etgan, öğillari Abulxayr sulton va Muzaffar sulton bilan birga qöşinning öng qanotiga qömondonlik qilgan.
Ölimi
13ÖzME'ga köra, 1578-yil bahorida Abdullaxon bilan Samarqand hukmdorlari örtasida nizo çiqqan. Abdullaxon şaharni 12-apreldan 13-iyungaça, ikki oy qamal qilib, egallagan. Juvonmard Alixon oilasi bilan birga Navqo qal'asiga qamab qöyilgan. 1578-yil 6-oktabrda öğli Abulxayr sulton Abdullaxonning inisi Ibodulla sulton qarorgohida öldirilgan. Hofiz Taniş Buxoriyning «Abdullanoma» asarida yozilişiça, şundan söng Eşimbiy jaloir Navqoga bostirib kirib, Juvonmardni ikki farzandi bilan birga halok qilgan.
Madaniy homiyligi
13ÖzME'ga köra, Juvonmard Alixon Samarqandni obod qilişga katta e'tibor bergan; jumladan, 1574-yilda şaharda katta hammom qurdirgani ma'lum. U şe'riyatni sevgan va özi ham şe'r yozgan. 1570-yillarda «Tazkirat uş-şuaro» muallifi Mutribiy uning saroyida xizmat qilgan. Hokimning ma'naviy ustozi jöybor xojalaridan Muhammad Islom bölib, Juvonmard u bilan muntazam yozişib turgan. Bu hukmdor haqidagi asosiy ma'lumotlar Hasanxoja Nisoriyning «Muzakkiri ahbob» va Hofiz Taniş Buxoriyning «Abdullanoma» asarlarida saqlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Juvonmard Alixon // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4078 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAJuvonmard Alixon. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4078
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4078
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 3-jild, 202-b.manbaa.uz · ÖzME, 3-jild, 202-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.