Kanto zilzilasi

Kanto zilzilasi, Buyuk Kanto zilzilasi, Tokio zilzilasi — 1923-yil 1-sentabrda Yaponiyaning Honsyu orolidagi Kanto mintaqasida sodir bölgan halokatli zilzila. U Tokio va port şahri Yokogamani deyarli vayron qilgan. ÖzME'ga köra, bu zilzila Yaponiya tarixida eng köp qurbon va talafot keltirgan tabiiy ofat hisoblanadi; Rusça Vikipediya ham uni kuçi jihatidan emas, oqibatlari jihatidan mamlakat tarixidagi eng vayronkor zilzila deb ataydi.12

Inglizça Vikipediyaga köra, birinçi va eng kuçli silkiniş mahalliy vaqt bilan soat 11:58 da boşlangan. Uning sababi Filippin dengizi plitasining Sagami çuquri böylab qöşni plita ostiga botişi bölgan. Zamonaviy tadqiqotlar ofat bir neça daqiqa içida ketma-ket sodir bölgan uç silkinişdan iborat bölganini körsatadi: dastlabki asosiy turtkidan söng Tokio qöltiği ostida va Yamanaşi prefekturasida magnitudasi 7 dan ortiq yana ikki zarba qayd etilgan. Zilzila magnitudasi turli manbalarda turliça baholanadi: ÖzME 7,9, Rusça Vikipediya 8,3, Inglizça Vikipediya esa taxminan 8,0 qiymatni keltiradi. ÖzME'ga köra, 12 ballik şkala böyiça silkiniş kuçi 10–11 ballga yetgan, epitsentr Sagami qöltiğida, Yokogamadan 60 km, Tokiodan 100 km dan ziyod uzoqlikda joylaşgan. Rusça Vikipediya ikki kun içida 356 marta silkiniş bölganini qayd etadi.

Zilziladan bir neça daqiqa ötib, şaharlarning köp joylarida bir vaqtda yonğin çiqqan. Inglizça Vikipediyaga köra, birinçi yarim soatda Tokioda 130 dan ortiq yirik yonğin boşlangan: tuşlik payti yoqilgan manqallar ağdarilgan, gaz quvurlari yorilgan, qulagan yoğoç uylar olovga yem bölgan, yaqindan ötayotgan tayfun qözğatgan kuçli şamol esa alangani yanada avj oldirgan. Rusça Vikipediyaga köra, Tokiodagi maydonlardan birida yonayotgan binolar qurşovida qolgan 40 mingga yaqin odam halok bölgan. Sagami qöltiği sohillari, Idzu, Miura va Boso yarimorollariga balandligi 10 metrdan oşgan sunami tölqinlari urilgan.

ÖzME'ga köra, zilzila natijasida 142 807 kişi halok bölgan, 128 266 uy butunlay qulagan, 126 233 uy şikastlangan, 447 218 uy yonib ketgan. Inglizça Vikipediyada keltirilgan zamonaviy baholarga köra, qurbonlar soni bedarak yöqolganlar bilan birga 105–140 ming kişini taşkil etadi. Tokioning yarmidan köpi va Yokogamaning deyarli butun hududi vayron bölgan, 2,5 million atrofida odam boşpanasiz qolgan. Ofatdan keyingi vahima va asossiz mişmişlar oqibatida köplab koreyslar zöravonlik qurboni bölgan; bu voqea Kanto qirğini nomi bilan ma'lum.

Hukumat harbiy holat e'lon qilib, qutqaruv va tiklaş işlarini boşlagan. Inglizça Vikipediyaga köra, içki işlar vaziri Goto Şinpey boşçiligida Tokioni zamonaviy va pişiq şahar sifatida qayta quriş rejasi tuzilgan, biroq mablağ yetişmasligi va siyosiy qarşiliklar tufayli u töla amalga oşmagan. ÖzME'ga köra, ofatdan söng Tokio universiteti va boşqa şaharlardagi universitetlar qoşida seysmologiya institutlari taşkil etilib, seysmik stansiyalar tarmoği kengaytirilgan. Bu zilzila hududda birinçi falokat emas edi: ÖzME bu yerda 1649, 1703, 1855 va 1891-yillarda ham kuçli zilzilalar bölganini qayd etadi. Hozir Yaponiyada har yili 1-sentabr Ofatlarning oldini oliş kuni sifatida nişonlanadi.