Karmana tumani
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Karmana tumani — Navoiy viloyati tarkibidagi tuman. ÖzME'ga köra, u 1926-yil 29-sentyabrda tuzilgan, maydoni 0,95 ming km², ma'muriy markazi — Karmana şahri. Tuman Zarafşon daryosining quyi oqimida, viloyatning janubi-şarqida joylaşgan bölib, Navoiy şahrini har tomondan örab turadi.1
Tarixi
13Tumanning nomi va maqomi bir neça bor özgargan. Rusça Vikipediyaga köra, tuman 1920-yillarda Karmana (Kermine) tumani sifatida tuzilgan, 1938-yilda Buxoro viloyati tarkibiga kirgan va 1958-yilda Navoiy tumani deb qayta nomlangan; ÖzME bu nom 1962-yildan qöllanganini yozadi. ÖzME'ga köra, 1980-yilda Navoiy tumanidan Navbahor tumani ajralib çiqqan, 1988-yilda ular yana birlaştirilgan, 1992-yildan esa yana alohida tuman bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1982-yilda tuman Navoiy viloyatiga ötgan, 1988–1992-yillarda yana Buxoro viloyati tarkibida bölgan. 2003-yil 12-dekabrda u Karmana tumani deb qayta nomlangan va markazi Navoiy şahridan Karmanaga köçirilgan.
Çegaralari va tarkibi
13ÖzME'ga köra, tuman şimolda Navbahor va Konimex, ğarbda Qiziltepa tumanlari, şarq va janubda Samarqand viloyati bilan çegaradoş. ÖzME tarkibida Karmana şahri, Malikrabot şaharçasi va oltita qişloq fuqarolari yiğini — Dörmon, Jaloyir, Narpay, Uyrat, Yangiariq va Hazora — borligini qayd etadi. Rusça Vikipediyaga köra, 2011-yil boşida tumanda oltita şaharça (Karmana, Malikrabot, Paxtaobod, Podkoron va boşqalar) hamda xuddi şu oltita qişloq fuqarolari yiğini bölgan.
Tabiati
13ÖzME'ga köra, tuman Zarafşon vohasining örta qismida, asosan pasttekislikda joylaşgan; yer yuzasi daryo tomonga va ğarbga qarab nişab. Hudud seysmik faol zonada yotadi. Iqlimi keskin kontinental: yozi quruq va issiq, qişi sovuq. Yillik örtaça harorat 15°, yanvarda 0,4°, iyulda 28,9° atrofida; yiliga 100–200 mm yoğin tuşadi. Ekinzorlar asosan Zarafşon daryosidan va Amu-Buxoro maşina kanalining Navoiy tarmoğidan suğoriladi, 1973-yilda Karmana gidrouzeli qurilgan. Yovvoyi ösimliklardan jiyda, tol, saksovul, yantoq, yulğun, şuvoq, isiriq, qamiş, hayvonlardan tulki, çiyaböri, yumronqoziq, toşbaqa va tipratikan uçraydi. Yaylovlarda qoraköl qöylari boqiladi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 2005-yilda tumanda 94,5 ming kişi yaşagan, ularning 28 mingdan ortiği şahar aholisi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 2021-yilda aholi soni 128,2 ming kişiga yetgan. Aholining asosiy qismi özbeklar; tojik, rus, tatar, qozoq va boşqa millat vakillari ham yaşaydi.
Xöjaligi
13Tuman xöjaligi asosan qişloq xöjaligiga ixtisoslaşgan: paxtaçilik, ğallaçilik, çorvaçilik (jumladan qorakölçilik), pillaçilik, sabzavot va polizçilik rivojlangan. ÖzME'ga köra, 2004-yilda 17,6 ming gektar ekinzorning qariyb teng qismlariga paxta va don ekilgan. Tumanda ipak qurti uruği va pilla korxonalari, paxta tozalaş zavodi, parrandaçilik fabrikasi hamda xorijiy sarmoya bilan tuzilgan qöşma korxonalar faoliyat körsatadi. Navoiy — Uçquduq temir yöli tuman hududini kesib ötadi, Navoiy aeroporti ham şu tuman hududida joylaşgan.
Tarixiy obidalar
13ÖzME'ga köra, tumanda örta asrlarga oid me'moriy yodgorliklar saqlangan: Mir Said Bahrom maqbarasi (11-asr), Qosim Şayx xonaqosi (16-asr) hamda Raboti Malik karvonsaroyi va sardobasi (11-asr). Bu obidalar Buxoro va Samarqand orasidagi qadimiy karvon yöli böyida joylaşgan Karmana hududining tarixiy ahamiyatini körsatadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Karmana tumani // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3409 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKarmana tumani. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3409
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3409
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Карманинский районru.wikipedia.org
- 2ÖzME, Qöşimça, 39–40-b.manbaa.uz · ÖzME, Qöşimça, 39–40-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.