Navoiy viloyati
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Navoiy viloyati — Özbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat, ma'muriy markazi Navoiy şahri. U 1982-yilda taşkil etilgan, 1988-yilda tugatilgan va 1992-yilda qayta tiklangan.
Tarixi
13Viloyat ilgari RSFSR tarkibidagi Oç daşt viloyati tarkibida bölgan. 1920-yildan hozirgi viloyatning bir qismi Qozoq SSR tarkibiga kirgan; 1956-yilda Qozoğiston SSRga qaraşli bölajak viloyatning bir qismi paxtaçilikni rivojlantiriş maqsadida Özbekiston SSRga ötkazilgan.
Özbekiston SSR Oliy Kengaşi Prezidiumining 1982-yil 20-apreldagi 2247-X-son Farmoni bilan Qoraqalpoğiston, Buxoro va Samarqand viloyatlarining bir qismidan Navoiy viloyati taşkil etilgan. Buxoro viloyatidan Konimex, Qiziltepa, Navbahor, Navoiy, Tomdi va Uçquduq tumanlari hamda Navoiy, Zarafşon, Uçquduq şaharlari, Samarqand viloyatidan Nurota va Xatirçi tumanlari ötkazilgan.
1988-yil 9-sentyabrda Navoiy va Samarqand viloyatlarini Samarqandga birlaştiriş töğrisida Farmon qabul qilingan. 1989-yil 16-mayda eski viloyatning katta qismi (7 ta tuman) Buxoro viloyatiga ötkazilgan. 1992-yil 27-yanvardagi Farmon bilan viloyat qayta tiklangan.
Geografiyasi
13Viloyat respublikaning örta qismida joylaşgan; Qizilqum sahrosi hududning katta qismini egallaydi. Maydoni manbalarda turliça berilgan: özbekça Vikipediyada 110,8 va 111,0 ming km², inglizça Vikipediyada 111 095 km². Viloyat Özbekistondagi eng katta viloyat sanaladi (Qoraqalpoğiston Respublikasi bundan mustasno emas, u alohida maqomga ega va inglizça manbaga köra yanada katta).
Viloyat ğarbda Qoraqalpoğiston, şimolda Qozoğiston, şarqda Jizzax, janubi-şarqda Samarqand, janubda Qaşqadaryo va Buxoro viloyatlari bilan çegaralanadi. Şimoli-ğarbiy qismini Qizilqum, janubi-şarqiy qismini Nurota toğ tizmalarining ğarbiy qismi egallagan; Zarafşon daryosi vohasida paxtaçilik yerlari joylaşgan. Iqlimi keskin kontinental, çöl iqlimi; yillik yoğin 125–282 mm. Asosiy suv manbai — Zarafşon daryosi, undan Konimex kanali çiqarilgan. Muruntovda oltin, Ovminzatoğ şimolida grafit topilgan; volfram, fosforit, kvars qumi, sement xomaşyosi va ohaktoş zaxiralari bor.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyaga köra, 2026-yil 1-iyul holatida aholi soni 1 118 497 kişi (şahar aholisi — 551 ming, qişloq aholisi — 566 691), ziçligi 10 kişi/km². Inglizça va rusça manbalarda 2022-yil uçun 1 033 857 kişi körsatilgan. 2026-yil 1-yanvar holatida etnik tarkib: özbeklar 89,7%, qozoqlar 3,2%, qoraqalpoqlar 2,1%, ruslar 1,35%, tojiklar 1,3%.
Viloyatda 8 ta tuman (Konimex, Navbahor, Karmana, Nurota, Tomdi, Uçquduq, Xatirçi, Qiziltepa) va viloyatga böysunuvçi şaharlar — Navoiy, Zarafşon, Ğozğon bor.
Iqtisodiyoti
13Sanoatning yetakçi tarmoqlari: energetika, konçilik, metallurgiya, kimyo, quriliş materiallari, paxta tozalaş va oziq-ovqat. Yirik korxonalar: Navoiy kon-metallurgiya kombinati, Navoiy issiqlik elektr stansiyasi, «Navoiyazot», «Qizilqumsement», «Elektrkimyo», «Nurotamarmar». Inglizça manbaga köra kombinat uran va oltin böyiça dunyodagi eng yirik işlab çiqaruvçilar önligiga kiradi. 2019-yil 15-mayda viloyat hududi erkin iqtisodiy zona deb belgilangan.
Qişloq xöjaligida paxtaçilik, ğallaçilik, boğdorçilik, uzumçilik, sabzavotçilik, pillaçilik va çorvaçilik rivojlangan. Viloyat qoraköl teri tayyorlaş böyiça 2003-yilda respublikada 1-örinda turgan (rusça manbada 2-örin körsatilgan). Eksportda paxta tolasi, ammiak selitrasi, kimyoviy tola va boşqa mahsulotlar uluşi katta.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Viloyatda Navoiy ölkaşunoslik muzeyi va uning Qosim Şayx majmuasi filiali, Yoş tomoşabinlar teatri faoliyat körsatadi. Oliy öquv yurtlaridan Navoiy davlat pedagogika instituti va Navoiy davlat konçilik instituti bor. Karmana tumanida 14-asrda yaşagan avliyo Xoja Xisrav ziyoratgohi joylaşgan. Karmanada Karminiy taxallusli köplab ijodkorlar yetişib çiqqan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Navoiy viloyati // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/845 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APANavoiy viloyati. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/845
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/845
Raqamlarda
Aholi soni · 2010-yil
768 ming kişi
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q487570wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q4413077wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.