Abdulahad
SaqlaşBoşqa nomlari: 'Abd al-Ahad Khan
Öqiş: 2 daqiqa
Abdulahad (Amir Abdulahadxon, Sayyid Abdulahad Bahodirxon) — Buxoro amirligining hukmdori, manğitlar sulolasi vakili. Amir Muzaffarning öğli bölib, amirlikni 1885-yildan vafotigaça boşqargan.
Hayoti
13Özbekça Vikipediyaga köra, Abdulahad 1857-yil 16-martda Karmanada tuğilgan. Rus Vikipediyasida esa tuğilgan sanasi 1859-yil 14 (27) mart deb körsatilib, „boşqa manbalarda — 1857“ degan izoh berilgan. Otasi Amir Muzaffar, onasi eroniy kelib çiqişli Şamşodoyim (rus manbasida — fors çörisi Şamşat) edi. Inglizça manbada u Muzaffarning beşinçi öğli deyiladi va onasi eronlik çöri ekani aytiladi.
Uni Karmana hokimi etib tayinlaş yili manbalarda turliça: özbekça manbada 1875-yil (18 yoşida), inglizça manbada 1871-yil, rus manbasida 14 yoşidan (boşqa manbalarda 18 yoşidan). Rus manbasiga köra, u otliq sportini, qirğiy bilan ovni va kokparini sevgan, özbek, fors, arab va rus tillarida gaplaşgan.
Akalari Abdulmalik, Nuriddin va Abdulfattoh taxt vorisligidan çetlaşgaç yoki vafot etgaç, Amir Muzaffar Abdulahadni voris etib tayinlagan. 1883-yilda uni Aleksandr III ning toj kiyiş marosimiga, vorisligini tasdiqlatiş uçun Peterburgga yuborgan.
Taxtga çiqişi
13Taxtga çiqiş sanalari manbalarda farq qiladi. Özbekça manbada Amir Muzaffar 1885-yil 13-dekabrda vafot etgan va Abdulahad şu oy örtalarida taxtga ötirgan. Rus manbasida marosim 1885-yil 31-oktyabrda ötkazilgan, inglizça manbada otasi 31-oktyabrda vafot etib, u 4-noyabrda taxtga ötirgan deyiladi. Özbekça manbaga köra, akasi Abdumalik Töra va Hisor hokimi Abdulmömin hokimiyatga da'vo qilgan.
Boşqaruvi
13Özbekça manbada sud-huquq tizimini isloh qilgani, poraxör amaldorlarni işdan böşatgani, zindonlarning bir qismini yopgani, qul savdosi va jismoniy jazolarni taqiqlagani, nogironlar uyi, şifoxona va dorixona oçgani, 1885-yilda Buxoro militsiyasini tuzgani yoziladi. Rus va ingliz manbalari qullik rasman bekor qilingan, biroq amalda yaşirin davom etganini ta'kidlaydi. Inglizça manbada u islohotlarga tayyor bölgan, ammo ruhoniylar va boş qozi tösqinlik qilgani, şu sababli Karminaga köçgani aytiladi; köçiş yili 1897 (inglizça) yoki 1894 (rusça).
Uning davrida Rossiya protektorati mustahkamlandi: 1886-yilda Buxoroda rus siyosiy agentligi taşkil etilgan, 1892-yilda Kattaqörğondan Buxoroga telegraf tortilgan, Çorjöy–Samarqand temir yöli qurilgan. Özbekça manbaga köra, jadidçilik kuçaygan; 1904-yilda Ismoil Gaspirali amir ruxsati bilan Buxoroda yangi usul maktabi oçgan.
Rus manbasiga köra, u general-adyutant (1902), ritsar unvonlari va köplab rus ordenlari bilan taqdirlangan, Peterburgda masjid quriş ruxsatini olib, mablağ ajratgan, Yalta va Zheleznovodskda saroylar qurdirgan. Tarixçi Abdalazim Somiy uning siyosatini tanqid qilgan, Mirzo Salimbek esa uni rahmdil hukmdor deb ta'riflagan.
Ijodi
13U „Ojiz“ taxallusi bilan şe'rlar yozgan. Özbekça manbada maxsus devon tuzmagani, rus manbasida esa „Devon“ tuzgani aytiladi. Inglizça manbada şe'rlari forsiy tilda yozilgani qayd etilgan.
Vafoti
13Rus manbasiga köra, 1911-yil 7-yanvarda Karminada vafot etgan, ehtimol buyrak kasalidan, va öşa yerda dafn etilgan. Inglizça manbada vafot sanasi 1910-yil 23-dekabr deb berilgan (rus manbasida eski uslubda ham şu sana). Uning örniga öğli Sayyid Olimxon taxtga ötirgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Abdulahad // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/1310 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAAbdulahad. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/1310
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/1310
Hayot yöli 5 bekat · Globusda köriş →
Buxoro 1859
Tuğildi
Karmana 1857–1885 · 28 yil
Karmanada tuğilgan, 1875-yilda şu yerga hokim etib tayinlangan va otasi vafotigaça şu yerda turgan.
Manba: https://uz.wikipedia.org/wiki/Amir_AbdulahadxonBuxoro 1885–1894 · 9 yil
Amirlik taxtiga ötirib poytaxtda hukm surgan; yil davomida Buxoroda yarim yildan köp turmagan (inglizça manba köçişni 1897-yil deydi).
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%B8%D0%B4_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B4-%D1%85%D0%B0%D0%BDKarmana 1894–1911 · 17 yil
Buxoro ulamolari bilan kelişmay Karmanaga köçib, qaytib Buxoroga bormagan va 1911-yilda şu yerda vafot etgan.
Manba: https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%B8%D0%B4_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B4-%D1%85%D0%B0%D0%BDNavoiy viloyati 1910
Vafot etdi
Zamondoşlari
Manbalar
3 ta manba- 1Wikidata: Q4413077wikidata.org · 5 ta fakt manbasi
- 2https://uz.wikipedia.org/wiki/Amir_Abdulahadxonuz.wikipedia.org
- 3https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B5%D0%B8%D0%B4_%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B4-%D1%85%D0%B0%D0%BDru.wikipedia.org
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.