Muhammad Yusuf Bayoniy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Muhammad Yusuf Bayoniy (taxallusi Bayoniy; asl ismi Muhammad Yusufbek Bobojonbek öğli; 1858 — 1923) — Xorazmlik özbek şoiri, tarixçi, musiqaşunos, xattot va tarjimon. ÖzME uni Xiva bilan boğlaydi; Özbekça Vikipediyaga köra, u Xiva yaqinidagi Qiyot qişloğida tuğilgan va şahar taşqarisidagi Patrak degan joyda vafot etgan. Bayoniy Munis va Ogahiy boşlagan Xorazm tarixnavisligi an'anasining sönggi yirik vakillaridan biri hisoblanadi.1
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Bayoniy Xivadagi Şerğozixon madrasasida öqigan. U suls, kufiy, rayhoniy va şikasta kabi xat turlarini puxta egallagan, tanbur va ğijjak çalişda ham mahorati bilan tanilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u tabobatdan ham xabardor bölgan, şe'r yozişni esa 40 yoşlarida, Muhammad Rahimxon II ijodiga ergaşib boşlagan; uning hukmdorlar xonadoniga mansubligi haqida ham ma'lumot bor.
Şe'riyati
13Bayoniy mumtoz şe'riyatning deyarli barça janrlarida qalam tebratgan va Navoiy, Munis, Ogahiy yölini davom ettirgan. ÖzME'ga köra, u Avaz Ötar bilan ijodiy aloqada bölgan va şe'rlarini «Devoni Bayoniy» nomli töplamga jamlagan. Bu şe'rlarda dunyoviy muhabbat kuylanadi, tabiat manzaralari sodda va ravon tilda tasvirlanadi, ezilgan kişilar hamda ilm ahlining oğir qismatiga hamdardlik bildiriladi.
Tarixiy asarlari
13Bayoniyning eng muhim tarixiy asari — «Şajarai Xorazmşohiy». ÖzME'ga köra, unda Yofasdan Qönğirot uruğigaça bölgan rivoyaviy nasl-nasab hamda Abulğoziy Bahodirxondan Asfandiyorxongaça hukm surgan xonlar davri yoritilgan. Ikkinçi asari — «Xorazm tarixi» birinçisini töldiradi: uning ilk boblari mazmunan «Şajarai Xorazmşohiy»ga yaqin, biroq bayon uslubi boşqaça. Asosiy e'tibor Asfandiyorxon hukmronligi va undan keyingi voqealarga qaratilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, asar Xorazm inqilobidan keyin yozilgan. Uning 16 bobidan faqat 8 tasi saqlanib qolgan.
ÖzME'ga köra, ikkala asarda Xiva xonligining Buxoro va Qöqon xonliklari hamda qöşni mamlakatlar bilan savdo va diplomatik aloqalari, aholidan undirilgan soliqlar, Xorazmda yaşagan olim va şoirlar, şahar hayoti va dehqonçilik haqida qimmatli ma'lumotlar mavjud.
Tarjimalari va meros
13Bayoniy arab tilidan Darveş Ahmadning «Sahoyif ul-axbor» (1901), fors tilidan Binoiyning «Şayboniynoma» (1915) va Tabariyning «Tarixi Tabariy» asarlarini özbek tiliga ögirgan. 1900-yilda «Majmuai şuaroi forsiy» töplamini husnixat bilan köçirgan. ÖzME'ga köra, «Şajarai Xorazmşohiy», «Xorazm tarixi» va «Devoni Bayoniy» qölyozmalari Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik institutida saqlanadi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Muhammad Yusuf Bayoniy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3873 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAMuhammad Yusuf Bayoniy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3873
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3873
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Bayoniyuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 1-jild, 23-b.manbaa.uz · ÖzME, 1-jild, 23-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.