Xilvatiy
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Xilvatiy (taxallusi; asl ismi Mulla Yöldoş Töraboy öğli; 1858 — 1921) — özbek şoiri va mudarris. ÖzME'ga köra, u hozirgi Namangan viloyatining Uyçi tumanidagi Jiydakapa qişloğida tuğilgan va şu yerda vafot etgan. Özbek va fors tillarida ijod qilgan. Uning «Mavludi şarifi turkiy» asari özbek mumtoz adabiyotida Payğambar mavludi haqida özbek tilida yaratilgan birinçi şe'riy doston hisoblanadi.
Hayoti
13ÖzME'ga köra, Xilvatiy Namangandagi Azizxöja madrasasida mudarris, keyinçalik boş mudarris bölib işlagan. Uning ustozi Langariy domla bölgan; aynan uning iltimosi bilan şoir «Mavludi şarif»ni turkiy tilda yozgan.
Ijodi
13Xilvatiy şe'rlarida Bedil, Jomiy, Navoiy va Fuzuliy an'analarini davom ettirgan, bu şoirlarning ğazallariga nazira va tatabbu'lar yozgan, muxammaslar boğlagan. Ijodining asosiy qismini işq-muhabbat mavzusidagi lirik şe'rlar taşkil etadi, sarguzaşt xarakteridagi şe'rlar ham alohida örin tutadi.
ÖzME'ga köra, şoirdan bizgaça uning öz qöli bilan köçirilgan ikki devon saqlanib qolgan. Birinçi devonga özbek tilidagi 6886 bayt va fors tilidagi 53 ta şe'r (770 bayt) kiritilgan. Ikkinçi devonda özbek va fors tillaridagi 4540 bayt jamlangan. Devonlarda boşqa özbek va fors şoirlarining şe'rlari ham (239 bayt) uçraydi. Şoirning özi tartib bergan «Devoni Xilvatiy» qölyozmasi Özbekiston Fanlar akademiyasi Şarqşunoslik instituti fondida, ikkinçi nusxasi esa şoir jiyanining öğli Abdulla Yöldoşev qölida saqlanadi.
Risolalari
13Şoir hayotligida uning uçta şe'riy risolasi bosilib çiqqan va xalq orasida keng tarqalgan:
- «Mavludi şarifi turkiy» — Payğambar tavalludi haqidagi doston. ÖzME'ga köra, u 1908, 1911, 1912 va 1916-yillarda Ğulom Hasan Orifxonov bosmaxonasida bir neça bor naşr etilgan. 2000-yilda «Namangan» naşriyotida A. Qurbonov va I. Abdullayev tomonidan tuzatilgan matni bilan qayta çop etilgan.
- «Sayr ul-jibol min sayr ir-rijol» («Erkaklar sayridan bölmiş toğ sayri») — hijriy 1328-yilda masnaviy şaklida yozilgan asar. Unda Poçça ota maskanining havosi, manzaralari, ösimliklari va suvlari tasvirlangan.
- «Çiroği maktab» — boşlanğiç maktab bolalari uçun yozilgan axloqiy va diniy-tarbiyaviy şe'riy risola. Unda e'tiqod asoslari, Allohning sifatlari, Qur'onda zikr etilgan 25 payğambarning nomlari, Muhammad payğambarning sifatlari va me'roj voqeasi şe'riy yöl bilan bayon qilingan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Xilvatiy // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3858 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAXilvatiy. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3858
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3858
Zamondoşlari
Manbalar
1 ta manba- 1ÖzME, 9-jild, 118-b.manbaa.uz · ÖzME, 9-jild, 118-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.