Kaşmir
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kaşmir — Hindiston yarim orolining şimoli-ğarbida joylaşgan, tarixan Himolay toğlaridagi sobiq viloyat bölgan bahs-munozarali hudud. Uning bölinişi rasmiy çegara bitimlari bilan tasdiqlanmagan va hudud Hindiston hamda Pokiston örtasidagi ziddiyat manbai hisoblanadi.
Tarixi
13Inglizça Vikipediyaga köra, 19-asr örtalarigaça «Kaşmir» atamasi faqat Buyuk Himolay va Pir Panjol tizmasi oraliğidagi Kaşmir vodiysini bildirgan. Keyinçalik u Jammu va Kaşmir knyazligi tarkib topgan kengroq hududga ham nisbatan qöllana boşlagan.
Birinçi ming yillikda Kaşmir buddizmning muhim markaziga aylangan. Uşbu ming yillikning ikkinçi yarmida hududni Karakotalar, ulardan keyin Loharlar boşqargan. 9-asrda Kaşmir şayvizmi vujudga kelgan. Rus tilidagi maqolada Abxinavagupta (taxminan 950–1020) Kaşmirda tuğilgan hind faylasufi va estetik sifatida tilga olinadi.
1339-yilda Şoh Mir Kaşmirning birinçi musulmon hukmdori bölib, Şoh Miriylar sulolasini boşlab bergan; sulola 1568-yilgaça hukmronlik qilgan. Ingliz manbasiga köra, Akbar Kaşmirni 1586-yilda zabt etgan va Muğullar hukmronligi 1751-yilgaça davom etgan, 1751–1820-yillarda esa afğon Durroniylar imperiyasi boşqargan. Rus manbasida Akbar qöşinlarining kirişi 1588-yil deb körsatilgan.
Boşqa manbalarga köra, 1819- yoki 1820-yilda hudud Ranjit Singh boşçiligidagi sikxlar qöliga ötgan. 1846-yilda Birinçi ingliz-sikx uruşidan söng Amritsar şartnomasiga binoan Jammu rajasi Gulab Singh yangi hukmdor bölgan. Uning avlodlari hokimiyati 1947-yilgaça, Hindiston bölinişigaça davom etgan.
1947-yilda maharaja Xari Singh Hindistonga qöşiliş töğrisida qaror qildi; Hindiston va Pokiston qöşinlari töqnaşdi. 1948-yil oxirida BMT homiyligida otaşkesim kelişildi, ammo BMT talab qilgan plebissit ötkazilmadi. Ziddiyat 1965-yilgi va 1999-yilgi töqnaşuvlarga olib kelgan.
Geografiyasi
13Kaşmir şimolda Afğoniston, şarqda Xitoyning Şinjon-Uyğur va Tibet muxtor rayonlari, janubda Hindistonning Ximaçalpradeş va Panjob ştatlari, ğarbda Pokiston bilan çegaradoş.
Hozirda hudud amalda quyidagilarga bölingan:
- Hindiston boşqaruvidagi Jammu va Kaşmir hamda Ladakh ittifoqdoş hududlari (101 387 km², 12,5 million kişi). Ular 2019-yil 5-avgustgaça yagona ştat edi;
- Pokiston nazoratidagi Ozod Kaşmir va Gilgit-Baltiston;
- Xitoy boşqaruvidagi Aksayçin (37 555 km², aholisi bir neça ming kişi) va Transqorakoram trakti.
Umumiy maydon 222 236 km² deb körsatiladi.
Aholisi
131941-yilgi Britaniya aholi röyxatiga köra, hududda musulmonlar 77 %, hindular 20 %, buddistlar va sikxlar jami 3 % edi. Hozirgi aholi soni manbalarda turliça: özbekça maqolada Ozod Kaşmir 3,6 million va Gilgit-Baltiston 1 million kişi, rus maqolasida esa ikkala Pokiston hududi jami 4,6 million kişi deb berilgan.
Iqtisodiyoti
13Ingliz manbasiga köra, sikxlar davrida Kaşmir şollari butun dunyoga maşhur bölgan va hudud Sikx imperiyasining ikkinçi yirik daromad manbai edi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Rus maqolasiga köra, Kaşmirda sufiylik va mahalliy rişa an'analari yaqinlaşgan, musulmonlar va hindular köpinça bir xil ziyoratgohlarni hurmat qiladi. Qadimda hudud Şarada Peeth ilm markazi bilan maşhur bölgan. Kalxana 12-asrda yozgan «Rajatarangini» solnomasi Kaşmir tarixining muhim manbasidir.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kaşmir // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/782 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKaşmir. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/782
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/782
Raqamlarda
Aholi soni · 2023-yil
16,3 mln kişi
+313,2 %1941-yilga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q43100wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q3080648wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.