Kassiterit

+ Kassiterit (yunonça kassiteros — «qalay»), qalaytoş — oksidlar sinfiga mansub mineral, qalay dioksidi (SnO2). Bu qalay olinadigan asosiy ruda bölib, Inglizça Vikipediyaga köra, qadimdan bugungaça qalayning eng muhim manb…

+ ## Tarkibi va xossalari

+ ÖzME'ga köra, kassiterit tarkibida qalay miqdori 78,6 foizni taşkil etadi; Rusça Vikipediya nazariy miqdorni 78,62 foiz deb beradi. Mineralda temir oksidi (13 foizgaça), tantal va niobiy oksidlari (9 foizgaça) kabi qöşim…

+ Rangi odatda qönğirdan qoragaça, ba'zan sariq yoki qizğiş böladi, olmossimon yaltiraydi. Qattiqligi Moos şkalasi böyiça 6—7, ziçligi esa 6—7 g/sm³ atrofida. Odatda xira, ammo yupqa kristallari yoruğlikni ötkazadi; sifatl…

+ ## Nomining tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, nom qadimda Zagros toğlarida yaşagan va qalay manbai bilan boğlangan kassit xalqining nomidan kelib çiqqan bölişi mumkin. Finikiyaliklar va qadimgi yunonlar qalay rudasini Britaniya orollaridan o…

+ ## Hosil bölişi va konlari

+ ÖzME'ga köra, kassiteritning gidrotermal, greyzen, pegmatit va soçma konlari ma'lum; konlar odatda granit kabi nordon intruziv jinslar bilan boğliq. Sanoat uçun eng istiqbolli töplamlar gidrotermal kvars-kassiterit va su…

+ ÖzME'ga köra, Özbekistonda kassiterit 20-asrning 30-yillarida topilgan. Uning konlari Oltintoğ, Turkiston, Qoratepa, Zirabuloq-Ziyovuddin, Sultonuvays va Hisor toğlarida aniqlangan. Oltintoğ kassiteritining rentgenogramm…

+ ## Qöllanilişi

+ Kassiterit — qalay işlab çiqarişning asosiy xomaşyosi. Qalay oq tunuka, bronza va kavşar qotişmalari tayyorlaşda işlatiladi. ÖzME'ga köra, kassiterit konsentratidan niobiy va tantal kabi noyob metallar ham ajratib olinad…