Kenagas

Kenagas (kenegas) — özbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. ÖzME'ga köra, kenagaslar Xorazm, Buxoro vohasi, Farğona vodiysi, Qoraqalpoğiston va Şimoliy Afğonistonda yaşagan, tarkibida bir neça kiçik qabila va uruğlar bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, kenagaslar qoraqalpoqlar va qozoqlar tarkibiga ham kirgan, ular haqidagi ilk ma'lumotlar 15-asrga oid bölib, Daşti Qipçoqning şarqiy qismidagi qabilalar qatorida tilga olinadi. Bu manba rivoyatlarda ularning nasabi Nöğay Ördasidagi manğitlarga boğlanişini ham qayd etadi.1

ÖzME'ga köra, kenagaslarning eng yirik böğinlari oçamayli, kirey, abak kirey, ovoqli, taroqli, çuyut va qayri soli bölgan. Qoraqalpoğistondagi kenagaslar 1924-yilda 10 ming kişini taşkil qilgan va sakkiz uruğga — aranşi, oqtugin, omir, taroqli, dubal, oymaut, dombazak va nokisga bölingan; bu uruğlar öz navbatida 21 tera (uruğ şoxobçasi)ga ajralgan. 1912–1913-yillarda Yangibozor va Kegayli volostlarida 8601 kenagas yaşagan.

1926-yilgi aholi röyxatiga köra, Şahrisabz, Kitob va ularga tutaş qişloqlarda 35 040, Buxoro vohasida 2725, Karmana va uning atrofida 2775 kenagas istiqomat qilgan. Farğona vodiysida ular asosan Qöqon atrofidagi qişloqlarda yaşagan. ÖzME'ga köra, Qöqon xoni Abdurahimbiy kenagaslardan bölgan Şahrisabz hokimi Hakim Buxoriyning qizi Oyçuçukka uylangan va u vodiyda «Kenagas oyim» nomi bilan maşhur bölgan.

ÖzME'ga köra, Abdullaxon II davrida kenagaslar davlatda yuqori lavozimlarni egallagan: ularning boşliqlari xonning öng tomonidagi a'yonlar qatorida, raisdan keyingi örinda turgan. Aştarxoniy Abdulazizxon davrida Xoja kenagas Işkoşim hokimi etib tayinlangan. «Tarixi Abulxayrxoniy» asarida kenagaslar Özbek ulusi qöşinining çap qanotida jang qilgani aytiladi.

Abdurahmon Tole'ning «Tarixi Abulfayzxon» asariga köra, Abulfayzxon 1711-yilda Buxoro taxtiga ötirgaç, davlat işlarini qarovsiz qoldirgan va mamlakatda qabilalararo nizolar avj olgan. Bu beboşliklarda boşqa qabilalar qatori kenagaslar ham qatnaşgan. ÖzME'ga köra, 1719-yil bahorida miroxur Ismoil boşçiligidagi 2 ming kişilik kenagas qöşini Bahouddin qişloğida «guli surx» (lola) bayramiga yiğilgan aholini talagan. Şundan keyingi xonlar davrida kenagaslarning köpçiligi azaliy yurtlaridan köçirilib, Buxoroning turli tumanlariga tarqatib yuborilgan. Keyinroq Buxoro xoni Muhammad Rahim davrida davlat lavozimlariga 32 yirik qabila, jumladan, kenagaslar vakillari ham tayinlangan; xususan, Xudoyor kenagas Buxoro dodxohi bölgan.

ÖzME'ga köra, kenagaslarning asosiy maşğuloti çorvaçilik va dehqonçilik bölgan. 20-asr boşlariga kelib ular özbeklar tarkibiga töla singib ketgan.