Kioto
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Kioto — Yaponiyaning Xonsyu orolida joylaşgan tarixiy şahar, Kioto prefekturasining ma'muriy markazi. Ming yildan ziyod vaqt davomida mamlakat poytaxti va imperatorlar qarorgohi bölgan, bugungi kunda esa yapon madaniyati, dini va hunarmandçiligining eng muhim markazlaridan biri hisoblanadi.1
Geografiyasi va aholisi
13Rusça Vikipediyaga köra, şahar Kansay mintaqasida, uç tomondan toğlar bilan öralgan Kioto botiğida joylaşgan; uning maydoni 827,83 km². Iqlimi mö'tadil: yozi nam va issiq (avgustdagi örtaça yuqori harorat 28,2 °C), qişi quruq va sovuq, yillik yoğin miqdori qariyb 1491 mm. ÖzME 1995-yilda şaharda 1,46 million kişi yaşaganini qayd etadi, rusça Vikipediyaga köra esa 2020-yil 1-oktabrda aholi soni 1 464 890 kişini taşkil etgan. Şahar kema qatnaydigan kanal orqali Biva köli bilan boğlangan va muhim transport tuguni sanaladi.
Tarixi
13Rusça Vikipediyada aytilişiça, bu hudud neolit davridayoq odamlar yaşagan joy bölgan; 7-asrda bu yerga Xata uruği ornaşib, suğoriş va ipakçilikni rivojlantirgan. ÖzME'ga köra, şahar 792–794-yillarda qurilgan va dastlab Xeyan deb atalgan. Rusça Vikipediyaga köra, imperator Kammu poytaxtni Naradan köçirişga qaror qilgaç, 794-yilda yangi poytaxt Xeyan («tinçlik va osoyişta poytaxt») qurila boşlagan. Uning rejasi Xitoyning Tan davridagi poytaxti Çanan namunasida — şimoldan janubga va ğarbdan şarqqa töğri köçalar bilan bölingan törtburçak şaklida tuzilgan.
Xeyan davrida şahar mamlakatning madaniy hayoti töplangan markaz bölgan: Murasaki Sikibuning «Genji haqida qissa» romani va Sey Sönagonning «Boş ostidagi yozuvlar» asari şu muhitda yaratilgan. Rusça Vikipediyaga köra, 15-asrga kelib Xeyan nomi örnini Kioto nomi egallagan. 1467–1477-yillardagi Onin nizolari paytida şahar deyarli butunlay yonib ketgan, 1568-yildan esa Oda Nobunaga uni qayta tiklay boşlagan. ÖzME'ga köra, Kioto 1868-yilgaça mamlakatning rasmiy poytaxti bölib qolgan.
Xöjaligi
13ÖzME ma'lumotlariga köra, şaharda maşinasozlik (asosan elektr maşinalari va qişloq xöjaligi texnikasi), rangli metallurgiya, töqimaçilik, tikuvçilik, elektrotexnika, oziq-ovqat, oyna va keramika sanoati rivojlangan. Kioto azaldan şoyi töqiş, çinni va bronzadan badiiy buyumlar hamda diniy marosim aşyolari yasaşning markazi bölib kelgan. Şahar xalqaro turizmning yirik markazlaridan biridir.
Madaniyati va obidalari
13ÖzME'ga köra, şaharda Yaponiyaning eng qadimgi ikki universiteti, tibbiyot akademiyasi, amaliy san'at bilim yurti, kutubxonalar, muzeylar va botanika boği bor. Qadimiy buddaviy ibodatxonalar, muqaddas joylar, saroylar va boğlar köp. Saqlanib qolgan obidalar orasida Todzi ibodatxonasi (8–17-asrlar), Sayxodzi va Tenryudzi (14-asr), Ryoandzi (15-asr) monastirlari hamda 1799-yilda qayta tiklangan imperator saroyi majmuasi bor. Ular yoğoç öymakorligi, kandakorlik va naqqoşlik keng qöllangan milliy uslubda qurilgan. Şahar yaqinidagi Udzi şaharçasida Feniks ibodatxonasi joylaşgan. Zamonaviy inşootlardan «Kioto kaykan» madaniyat markazi va xalqaro anjumanlar zali qayd etiladi.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Kioto // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4502 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAKioto. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4502
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4502
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Киотоru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 398–399-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 398–399-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.