Kökşetau

Kökşetau (qozoqça: Kөkşetau, 1993-yil 7-oktyabrgaça — Kökçatov) — Qozoğistonning şimolida joylaşgan şahar. 1999-yildan Oqmöla viloyatining ma'muriy markazi, temir yöl va avtomobil yöllari tuguni.

Şahar 1824-yilda Rossiya imperiyasining Omsk viloyati hududida harbiy mustahkamlanma (forpost) sifatida asos solingan. Unda Kökçatov taşqi okrugi boşqarmasi va Sibir kazaklari otryadi joylaşgan. Şahar maqomi 1895-yildan berilgan. Boşqa bir manbada uşbu aholi punkti 1862-yildan şahar deb körsatilgan (özbekça Vikipediya).

1944-yildan 1997-yilgaça Kökşetau Kökşetau (1993-yilgaça Kökçatov) viloyatining markazi bölgan, keyinçalik bu viloyat tugatilgan. 1993-yil 7-oktyabrda şahar Kökçatovdan Kökşetau deb qayta nomlangan. 1990-yillar boşida Qozoğistonning yangi poytaxtini tanlaşda Kökşetau nomzodlardan biri sifatida körib çiqilgan. 2021-yil 18-mayda şaharga 2021-yil Qozoğiston madaniyat poytaxti unvoni berilgan.

Nomi qozoq tilidan olingan: «kökşe» — kökimtir, «tau» — toğ; «kökimtir toğ» ma'nosini bildiradi.

Şahar Qozoğistonning şimolida, Ğarbiy Sibir tekisligi çegarasida, Qopa kölining janubi-şarqiy sohilida, dengiz sathidan taxminan 234 m balandlikda joylaşgan. Uni janub va ğarbdan Kökşetau qirlarining etaklari örab turadi. Şahar Qilşakti daryosi (şarqda) va Şağalali daryosi (ğarbda) oraliğida joylaşgan. Şahardagi eng baland joy — Buqpa toği (363 m). Poytaxt Astanagaça taxminan 300 km, Petropavlgaça 185 km.

Iqlimi keskin kontinental: qiş uzoq va sovuq, yoz iliq. Yanvarning örtaça harorati taxminan −14 °C, iyulniki taxminan +20,5 °C; yillik yoğin 313 mm (manbaga qarab har xil baholanadi). Şahar yaqinida «Burabay» va «Kökşetau» milliy boğlari bor.

Rusça Vikipediyaga köra, şahar çegarasida aholi 2026-yil 1-yanvarda 183 170 kişi, şahar ma'muriyati çegarasida 199 357 kişi. Inglizça Vikipediya ham 183 170 kişini keltiradi. Aholi köp millatli: rusça manbaga köra qozoqlar 62,56 %, ruslar 23,17 %, ukrainlar 3,81 %; inglizça manbada qozoqlar 59 %, ruslar 28 %. Özbekça Vikipediyada 2010-yil ma'lumoti keltirilgan: qozoqlar 51,31 %, ruslar 33,20 %.

Özbekça Vikipediyaga köra, şaharda oziq-ovqat va yengil sanoat, maşinasozlik, metallurgiya, kimyo, karton va qoğoz işlab çiqariş korxonalari faoliyat yuritadi. Yirik korxonalar orasida oltin qazib oladigan «Vasilkov oltin» va tarozi, nafas oliş apparatlari hamda aviatsiya texnikasi agregatlari işlab çiqaradigan «Tinis» bor. Şaharda 4,5 ming kiçik korxona bölib, ular 19,5 ming kişini iş bilan ta'minlagan (2001).

Şaharda Oqmöla viloyat tarix va ölkaşunoslik muzeyi, şahar tarixi muzeyi, Adabiyot va san'at muzeyi, şahar boği va Buqpa toği bor. Şahardan taxminan 70 km uzoqlikda «Burabay» milliy boği va kurorti joylaşgan. Şaharning asosiy futbol jamoasi — «Oqjetpes».