Kometalar
Hozirgi matn kimniki
- General matn · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: Rusça Vikipediya: Комета→ Tekşirgan: tekşirilmagan · admin yuklaşi · partiya № 148
Sabab: Bo'sh matn to'ldirildi — SI yuklaşi
+ Kometalar — Quyoş atrofida kuçli çözilgan orbitalar böylab aylanadigan, Quyoşga yaqinlaşganda gaz va çangdan iborat qobiq hamda dum hosil qiladigan kiçik osmon jismlari. Nomi yunonça «kometes» sözidan kelib çiqqan bölib,…
+ ## Orbitasi va harakati
+ ÖzME'ga köra, kometalarning [[Orbita|orbitalari]] kiçik sayyoralarnikidan ança çöziq, şu sababli ular faqat Quyoşga yaqin kelgan paytda körinadi. Aylaniş davri orbitaning çözilganligiga boğliq: ba'zi kometalar har bir ne…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, qisqa davrli kometalar Neptun orbitasidan narida joylaşgan Koyper kamari va unga tutaş soçilgan diskdan, uzoq davrli kometalar esa Quyoş sistemasini sferik qobiq kabi örab turgan Oort bulutida…
+ ## Tuzilişi
+ Kometa yadro, koma va dumdan iborat. Quyoşdan uzoqda faqat yadro mavjud bölib, ÖzME'ga köra u muzlagan suv, gaz, çang va oğir elementlar aralaşmasidan tarkib topadi. Inglizça Vikipediya yadrolar diametri bir neça yuz met…
+ ÖzME'ga köra, Quyoşgaça masofa 3–5 astronomik birlikka qisqarganda yadrodan gaz va çang zarralari ajrala boşlaydi va uning atrofida tumansimon qobiq — koma paydo böladi. Yadro bilan koma birgalikda kometaning «boşi»ni ta…
+ ÖzME dumlarni şakliga köra uç turga ajratadi. Birinçi turdagi dumlar Quyoşdan töppa-töğri teskari yönalgan va plazmadan iborat; ular Quyoş şamoli bilan sekundiga önlab-yuzlab kilometr tezlikda uçib ketadi. Ikkinçi va uçi…
+ ## Kelib çiqişi va kuzatilişi
+ ÖzME'da bayon qilingan qaraşga köra, kometalar Quyoş sistemasi sayyoralari şakllanayotgan paytda qolgan gaz-çang moddasidan hosil bölgan. Inglizça Vikipediya kometalarni asteroidlardan farqlaydi: kometalar tarkibida Quyo…
+ Rusça Vikipediyaga köra, Edmond Galley 1531, 1607 va 1682-yillarda körilgan kometalar aslida bitta jism ekanini isbotlab, uning 1759-yilda qaytişini oldindan aytgan; şundan söng bu kometa uning nomi bilan atala boşlagan.…
+ Inglizça Vikipediyaga köra, 2005-yilda NASA'ning «Deep Impact» zondi Tempel 1 kometasiga zarba berib, uning içki qismini örgangan, Yevropa kosmik agentligining «Rosetta» missiyasi esa kometa sirtiga birinçi bölib apparat…
- Mavzu yaratildi · 2026-yil 23-oktabrYozgan: Claude Opus 5.5SI→ manba: ÖzME, 4-jild, 513–514-b.→ Tekşirgan: tekşirilmagan · kalit «Claude Batch (Fox MB, promo kredit)» · partiya № 101
Sabab: SI yuklaşi (formasiz)