Konstitutsiya

+ Konstitutsiya (lotinça constitutio — «tuziliş», «tuzuk») — davlatning asosiy qonuni, eng yuqori yuridik kuçga ega bölgan normativ-huquqiy hujjat. ÖzME'ga köra, konstitutsiya davlat tuzilişini, hokimiyat va boşqaruv organ…

+ ## Atamaning kelib çiqişi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, atama fransuz tili orqali lotinça constitutio sözidan kelgan; Qadimgi Rimda bu söz imperatorlarning farmon, buyruq va qarorlari kabi rasmiy hujjatlarini bildirgan. ÖzME ham «imperator konstitu…

+ ## Asosiy belgilari

+ Rusça Vikipediyaga köra, konstitutsiya boşqa qonun hujjatlaridan bir qator jihatlari bilan farq qiladi:

+ - davlat tuzumini, inson huquq va erkinliklarini, davlat şakli va oliy hokimiyat organlarini belgilaydi; - eng yuqori yuridik kuçga ega va butun mamlakat hududida amal qiladi; - nisbatan barqaror bölib, joriy qonunçilik …

+ ÖzME, şuningdek, yuridik va haqiqiy (faktik) konstitutsiyani farqlaydi: birinçisi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladigan huquqiy normalar tizimi bölsa, ikkinçisi — real mavjud bölgan munosabatlarning özi.

+ ## Turlari

+ ### Şakliga köra

+ ÖzME konstitutsiyalarni kodifikatsiyalangan, kodifikatsiyalanmagan va aralaş turlarga ajratadi. Kodifikatsiyalangan konstitutsiya konstitutsiyaviy ahamiyatga ega barça asosiy masalalarni bitta yaxlit yozma hujjatda tarti…

+ ### Özgartiriş usuliga köra

+ Özgartiriş tartibiga qarab konstitutsiyalar yumşoq va qattiq bölinadi. Yumşoq konstitutsiya oddiy qonun qabul qilinadigan tartibda özgartiriladi. Qattiq konstitutsiyaga tuzatiş kiritiş uçun esa maxsus tartib — parlament …

+ ### Amal qiliş muddatiga köra

+ Muddatiga köra konstitutsiyalar doimiy va vaqtinçalik böladi. Inglizça Vikipediyaga köra, tadqiqotlar yangi qabul qilingan konstitutsiyaning örtaça umri 19 yil atrofida ekanini körsatgan.

+ ## Tarixi

+ Inglizça Vikipediyaga köra, yozma qonunlar töplamining eng qadimiylari qatoriga taxminan miloddan avvalgi 2050-yilga oid Ur-Nammu qonunlari kiradi. Afinada Solon islohotlari, Rimda Ön ikki jadval qonunlari muhim bosqiç b…

+ ÖzME'ga köra, [[m:1092|Amir Temur]]ning «Tuzuklar»i Şarq va Osiyo sivilizatsiyasiga xos şakldagi konstitutsiyaviy hujjat xususiyatlariga ega bölib, şariat qonunlari bilan bir qatorda Örta Osiyo xalqlari taqdiriga kuçli t…

+ Rusça Vikipediyaga köra, hozirgi ma'nodagi birinçi konstitutsiya — hokimiyatlar bölinişini va har birining vakolatini belgilagan hujjat — 1787-yil 17-sentabrda qabul qilingan AQŞ Konstitutsiyasidir. Inglizça Vikipediya 1…

+ ÖzME amaldagi konstitutsiyalarni ikki avlodga ajratadi. Birinçi guruhga bugungidan keskin farq qiluvçi şaroitlarda qabul qilingan eski konstitutsiyalar kiradi: 1787-yilgi AQŞ, 1831-yilgi Belgiya va 1874-yilgi Şveysariya …

+ ## Konstitutsiyaviy nazorat

+ ÖzME'ga köra, davlat faoliyatining turli sohalarida konstitutsiyaga rioya qilinişini nazorat qiliş Oliy sud yoki Konstitutsiyaviy sud zimmasiga yuklanadi.

+ ## Özbekiston Konstitutsiyasi

+ Özbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan. ÖzME'ga köra, u xalqaro konstitutsiyaviy tajriba, xalqaro hujjatlar qoidalari va milliy davlatçilik an'analari asosida yaratilgan. Rusça Vikiped…