Litologiya

+ Litologiya (yunonça lithos — «toş» va logos — «ta'limot») — çökindi toğ jinslarini örganadigan geologik fan. Rusça Vikipediyaga köra, Ğarbiy Yevropa va AQŞda bu fan sedimentologiya deb ataladi va ba'zan petrografiyaning …

+ ## Vazifalari

+ Litologiyaning asosiy amaliy vazifasi — çökindi jinslar bilan boğliq foydali qazilmalarning paydo böliş şart-şaroitini, konlar hosil böliş va joylaşiş qonuniyatlarini aniqlaş. ÖzME'ga köra, Yer pöstidagi barça foydali qa…

+ Inglizça Vikipediyada «litologiya» atamasi tor ma'noda ham işlatilişi qayd etiladi: bu toğ jinsi qatlamining ranggi, teksturasi, donadorligi va tarkibi kabi taşqi belgilarining tavsifidir. Bunday tavsif jinslar ketma-ket…

+ ## Çökindi jinslarning hosil bölişi

+ ÖzME'ga köra, çökindi jinslar asosan tört yöl bilan paydo böladi: şamol yoki suv olib kelgan parçalarning dengiz, köl va okean tubida töplanişidan; suvdagi erigan moddalarning kimyoviy reaksiya natijasida çökişidan; hayv…

+ Parçali jinslar tub jinslarning harorat özgarişi, suv, şamol, muz va tirik organizmlar ta'sirida mexanik va kimyoviy yemirilişidan vujudga keladi. Nuraş jarayonida temir va marganets «qalpoqlari», kaolinit, laterit va bo…

+ ## Tarixi

+ Rusça Vikipediyaga köra, 1940-yilda L. V. Pustovalov «litologiya» atamasini çökindi jinslarga, «petrologiya»ni esa magmatik va metamorfik jinslarga nisbatan qöllaşni taklif qilgan. ÖzME'ga köra, litologiya alohida fan si…

+ ÖzME litologiya ğoyalarining ildizlarini ança uzoqqa — [[m:1091|Abu Ali ibn Sino]] va Beruniy asarlariga olib boradi. Ular jinslardagi ösimlik qoldiqlari, toşga aylangan hayvonlar, çiğanoq va baliq tangalariga qarab qatl…

+ ÖzME'ga köra, Örta Osiyoda, xususan [[m:337|Özbekiston]]da litologiya H. M. Abdullayev, O. M. Akramxöjayev, F. O. Mavlonov va boşqa olimlar, ayniqsa neft geologlarining köp yillik işlari tufayli sezilarli rivoj topgan.