Lyublyana
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Lyublyana — Sloveniya poytaxti va eng yirik şahri. U Lyublyanitsa daryosi böyida, Lyublyana havzasida joylaşgan bölib, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi hisoblanadi.
Tarixi
13Lyublyana hududida inson mavjudligining eng qadimgi izlari taxminan tört ming yilga borib taqaladi. Botqoqli joy bölgani uçun qadimgi aholi uylarini ustunlar ustiga qurgan. Keyinçalik bu yerda iliriyaliklar va venetlar, söngra keltlar joylaşgan.
Miloddan avvalgi 1-asrda Lyublyanitsaning öng qirğoğidagi aholi punkti Italiya çegaralariga Emona nomi bilan kirgan va uning asosiy aholisi rimliklar edi. Rus tilidagi Vikipediyaga köra, Emona 5-asrda bosqinlar tufayli aholisiz qolgan. Örta asr aholi punkti haqidagi birinçi yozma eslatma 1112—1125-yillarga oid deb hisoblanadi; özbekça Vikipediyada esa şahar slavyanlar qişloği sifatida 1144-yildan ma'lum deyiladi. Şahar nomining nemisça şakli — Laibaç — 12-asrda tilga olingan, 1146-yilgi hujjatda esa Luwigana nomi uçraydi.
1335-yilda şahar Krayna bilan birga Gabsburglar hukmronligiga ötgan va 1918-yilgaça (vaqt-vaqti bilan) şu davlat tarkibida bölgan. 1461—1462-yillarda yepiskopligi taşkil etilgan, 1511-yilgi zilziladan keyin şahar Uyğoniş uslubida qayta qurilgan. 1809—1813-yillarda Lyublyana Napoleonning Illiriya viloyatlari ma'muriy markazi bölgan, 1821-yilda bu yerda Muqaddas ittifoq kongressi ötgan. 1895-yilgi kuçli zilziladan keyin şahar qayta tiklangan; bu işlarga meri Ivan Xribar rahbarlik qilgan.
1918-yilda Serb, xorvat va slovenlar qirolligi taşkil topgaç, Lyublyana Sloveniya markaziga aylangan. Ikkinçi jahon uruşida Italiya (1941—1943), keyin Germaniya (1943—1945) tomonidan bosib olingan. 1991-yilda Sloveniya mustaqilligi e'lon qilinişi bilan Lyublyana suveren davlat poytaxti bölgan.
Geografiyasi
13Şahar Sloveniyaning markaziy qismida, Lyublyana havzasida, Lyublyanitsa daryosi böyida, uning Savaga quyilişidan taxminan 10 km narida joylaşgan. Adriatik dengizigaça (Triyest) töğri çiziqda taxminan 65 km, Zagrebgaça 140 km. Şahar maydoni 163,8 km² (2013), munitsipalitet maydoni 275 km². Munitsipalitet dengiz sathidan 295 m balandlikda joylaşgan.
Aholisi
13Özbekça Vikipediyada aholi 270,5 ming kişi (2000) deb körsatilgan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra 2019-yilda aholi 284,4 ming kişi bölib, mamlakat aholisining 13,6 foizini taşkil etgan; aglomeratsiyada 500 mingdan ortiq kişi yaşaydi.
Iqtisodiyoti
13Lyublyana transport yöllari tuguni, aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Maşinasozlik va metallsozlik (gidrokuvurlar zavodi, elektrotexnika buyumlari, priborlar), kimyo, poligrafiya, farmatsevtika, kön-poyabzal, yoğoçsozlik, töqimaçilik va oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Rus tilidagi Vikipediyaga köra şahar mamlakat YaIMning 40 foizdan ortiğini işlab çiqaradi. Turizm rivojlangan, xalqaro yarmarkalar ötkaziladi.
Madaniyati va diqqatga sazovor joylari
13Şaharda Sloveniya fan va san'at akademiyasi, universitet, filarmoniya (1702), yadro tadqiqotlari instituti, milliy va etnografiya muzeylari, kutubxonalar, milliy va zamonaviy galereyalar bor. Me'moriy yodgorliklardan Grad qasri, yepiskop saroyi, çerkovlar, San-Nikolay sobori, ratuşa va opera teatri binosi saqlangan. Şahar timsoli — Lyublyana ajdarhosi; u gerbda, qasr minorasida va Ajdarho köprigida tasvirlangan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Lyublyana // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/615 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APALyublyana. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/615
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/615
Raqamlarda
Aholi soni · 1-yanvar 2022
284 ming kişi
−0,9 %1-yanvar 2020ga nisbatan
Manba: Wikidata (CC0)· bot muntazam yangilaydi, oxirgi marta 2026-yil 26-oktabr
Manbalar
2 ta manba- 1Wikidata: Q437wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
- 2Wikidata: Q215wikidata.org · 1 ta fakt manbasi
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.